غفلت از تولید، بازماندن از بازارهای جهانی
شرایط اقلیمی خاص، خاک مرغوب و نیروی انسانی دلسوز در ایران به کمک تولیدات محصولات کشاورزی آمده تا جایی که برخی از این محصولات میتواند بهطور مطلوبی بازارهای بینالمللی را اشباع کند. ایران کشوری با منابع و محصولات کشاورزی بسیار و با کیفیت بالا، که در نتیجه افزایش ظرفیت تولید را نیز به همراه دارد که این مورد بهترین گزینه برای صادرات محصولات تولید شده به سایر کشورها و ارز آوری از این طریق برای کشورمان است که متأسفانه هنوز از این ظرفیت بالا به نحو درست استفاده نشده، آن هم بهدلیل عدم وجود صنایع تبدیلی مناسب که قادر به نشان دادن ظرفیت واقعی تولد و صادرات خود نیستند.
امروزه بازارهای بینالمللی مملو از محصولات تولیدی بخش کشاورزی است که بهراحتی در اقصینقاط دنیا گسترده شده است. هر محصول تولیدی در قالب بستهبندی از کشوری به کشورهای متعدد صادر میشود. دیگر در هیچ جای دنیا مردم با ذائقههای مختلف غریب نیستند. صنعت بستهبندی در اولویت صنایع کشورهای پیشرفته و در حال توسعه قرار گرفته است تا جایی که این صنعت به نوعی بعد از محصول تولیدی بهعنوان شناسنامه کشورها لقب گرفته است.
هدف اصلی از بستهبندی کردن مواد غذایی، افزایش مدت زمان نگهداری و بهطور کامل از خطر عوامل فساد درونی و بیرونی در امان بمانند. حفظ و حمل و نقل مواد غذایی بهتر و آسانتر انجام شود. از طرفی بستهبندی سبب شناساندن کالا به خریدار است و مانند پلی ارتباطی میان خریدار و کالاست که به کالا هویت میبخشد.
این روش در سراسر جهان خدمتی به تولید و بخش کشاورزی محسوب میشود. همچنین گسترش این صنایع باعث تثبیت سطح درآمد و افزایش سود کشاورزان میشود و باعث میشود که در زمان افزایش تولید محصولات کشاورزی و کاهش تولید در برخی از مواقع به دلیل شرایط خاص و اقلیمی، توازنی برقرار بشود و بر تولیدکننده لطمه جدی وارد نشود. از این رو میتوان نقش صنایع تبدیلی را نقش بهسزایی در کاهش ضایعات محصولات کشاورزی دانست. تقاضا برای تولیدات خام، مانع از ضایع شدن آن و نوسانات منفی قیمت میشود. با استفاده از تکنولوژیهای جدید در صنعت غذا نهتنها میتوان بخش اعظم ضایعات را حذف کرد، بلکه میتوان آنها را به مواد مفید و قابل مصرف و حتی مواد مرغوب جهت صادرات تبدیل کرد. که بهدنبال آن این صنایع در افزایش صادرات غیرنفتی از اهمیت ویژهای برخوردارند.
بهرغم اینکه صنایع غذایی در مقایسه با سایر فعالیتهای صنعتی همچنان از توجیه اقتصادی لازم جهت توسعه سرمایهگذاری در این بخش برخوردار است اما در کشور شاهد رشد ارزش افزوده صنایع غذایی به نسبت سایر منابع نیستیم. گرچه ایجاد واحدهای صنایع غذایی باعث اشتغالزایی میشود، ولی توسعه کمی بیش از حد این واحدها بهدلیل نبود مواد اولیه و نبود بازار مصرف، سنتی بودن تولید و کاهش کیفیت محصول، سبب تولید کمتر از ظرفیت موجود شده است. کمبود واحدهای صنایع غذایی در کشور و تنوع در تولیدات این نوع صنعت یکی از راههای هدررفت منابع متعدد تولیدات کشاورزی است و از سوی دیگر بی ثباتی این محصولات در بازارهای بینالمللی شده است. ایجاد و احداث واحدهای صنایع غذایی مزایای متعددی ازجمله اشتغالزایی، کاهش ضایعات محصولات کشاورزی، دسترسی به این محصولات در غیر فصل تولید، ارزش افزوده در محصول و ارزآوری را بهدنبال دارد. که متأسفانه هنوز در کشور از این فرصت استفاده نشده است و بهدلیل کمبود واحدهای تولیدی صنایع غذایی در ایران درصد بسیار زیادی از مواد غذایی به ضایعات بدل میشوند. پس برای تحقق برنامههای بلندمدت توسعه اقتصادی، افزایش ظرفیت صنایع تبدیلی لازم است. افزایش ظرفیت صنایع تبدیلی کشاورزی کشور از 24 میلیون تن کنونی به 88 میلیون و 646 تن تا پایان برنامه پنجم توسعه هدفگذاری شده است.
به گفته مدیرکل دفتر امور صنایع وزارت جهاد کشاورزی بر اساس اهداف برنامه پنجم توسعه، میزان تولید محصولات خام زراعی، باغی و دامی کشور از 108 میلیون تن کنونی به 143 میلیون تن میرسد، تحقق هدف فراوری 70 درصدی این محصولات، نیازمند گسترش زیرساختهای صنعت بستهبندی و ایجاد خوشههای صنعتی است. کنترل و کاهش ضایعات، ارتقای کیفی محصولات صادراتی و بهبود الگوی مصرف را از مزایای بستهبندی است و اهمیت نگهداری کمتر از تولید نیست و اگر به این مهم توجه نشود توسعه پایدار کشاورزی محقق نمیشود.
در بخش صادرات نیز بهدلیل نبود تکنولوژی بستهبندی مناسب، مرغوب و شکیل محصولات کشاورزی بهصورت خام، فرآوری نشده و فلهای صادر و در کشورهای دیگر بستهبندی میشوند که با رونق و توسعه این صنایع و مطابقت تولید با استانداردهای جهانی میتوان بازارهای صادراتی بهتر و ارزش افزوده بیشتری بهدست آورد. عدم تنوع در تولید، افزایش قیمت تمام شده صنایع غذایی بهدلیل افزایش قیمت محصولات کشاورزی و فرسوده بودن دستگاهها و ماشینآلات کارخانههای صنایع غذایی، پایین آمدن کیفیت بهدلیل بهروز نبودن تکنولوژی دستگاهها و وجود فعالیتهای زیرزمینی از عمده مشکلات صنایع غذایی کشور و عامل بازدارنده صادرات این مواد است. اینها نکاتی بود که هنوز کشور را برای رقابت و ارتقاء صادرات آماده نکرده است. طبق برنامه پنجم توسعه اقتصادی، باید بهرهمندی از جزءترین تولیدات در کشور را به بیشترین سود تبدیل کرد. برای رهایی از برخی وابستگیها نیاز است با تقویت بر روی بخش صنعت، کشاورزی را بیش از گذشته رونق داد. کشاورز با دیدن هدررفت زحماتش دیگر رقبتی برای تلاش مضاعف پیدا نمیکند. این در حالی است که در سراسر جهان برای تلاش کشاورز اهمیت خاصی در نظر گرفته میشود چراکه بهره دادن به تولیدات کشاورزی، حضور را در بازارهای جهانی تضمین میکند و این نیز در راستای ایجاد و گسترش صنایع تبدیلی است./
خبرنگار: مریم بهنامراد
T-901221-01_R
دیدگاه تان را بنویسید