وزارت بهداشت از معاینه محصولات کشاورزی شانه خالی کرد
سلامت محصولات مصرفی بهویژه تازهخوری، از موضوعهایی است که توجه دولت و مردم را به خود جلب کرده است و در بسیاری از مراجع اعلام شود که مصرف بالای سموم شیمیایی در کشور باعث افزایش انواع سرطانها در کشور شده است. وضعیت سلامت محصولات کشاورزی ایران و مقایسه آن با کشورها، برنامههای عملیاتی وزارت جهادکشاورزی برای تولید محصولات سالم، وضعیت قرنطینه و انواع آفتهای ضرررسان به محصولات کشاورزی موضوع گفتگویی است که با محمدعلی باغستانی میبدی رئیس سازمان حفظ نباتات کشور که دارای سابقهای 15 ساله در مؤسسه گیاهپزشکی و تحقیق بر روی انواع علفهای هرز است و علاوه بر آن دارای رتبه استادی بوده و پنج ماهی است که در سمت فعلی انجام وظیفه میکند، صورت گرفته که میخوانیم:
- وضعیت سلامت محصولات کشاورزی در کشورمان را چگونه ارزیابی میکنید؟
یکی از موضوعهای مورد تأکید در سازمان، سروسامان دادن به وضعیت نسبتاً نگرانکننده سموم شیمیایی از تولید تا توزیع است. زیرا بهدلیل وجود فروشندگان غیرمجاز که توانستهاند از وزارت صنعت، معدن و تجارت مجوز کسب کنند، اطمینانی به کیفیت سموم نیست. اعتقاد دارم که تولید محصول سالم اتفاق نخواهد افتاد، مگر آنکه فرآیندها و سیاستهای تولید سروسامان پیدا کند و بتوانیم سم را با توجه به نیاز، نسخهنویسی کنیم.
در شرایط فعلی که ناگزیر از مصرف سموم شیمیایی هستیم، لازم است مصرف بهینه و مورد لزوم سم را مدنظر قرار دهیم و در این راستا وزارت جهادکشاورزی نیز دستورات مؤکدی دارد.
- تأیید سلامت محصولات کشاورزی بر عهده کدام وزارتخانه است؟ جهادکشاورزی یا بهداشت؟
مطابق آنچه که در قانون حفظ نباتات کشور و ماده 28 آییننامه اجرایی آورده شده است، بهداریها در هر منطقه موظفند میوهها، صیفیجات، ترهبار و سایر موارد سمپاشی شده را قبل از عرضه به بازار معاینه کرده و در صورت موجود بودن سم، موضوع را به شهرداری اعلام و از فروش محصولات جلوگیری کند.
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طی این سالها به این مسئله مصمم نبوده و نظارتهای آن بهصورت موردی بوده است، در حالی که اگر بخشی از هزینههای مربوط به درمان از تولید محصولی که سمپاشی نشود و سالم باشد، برای تولید محصول سالم اختصاص یابد، علاوه بر حفظ سلامت، صرفهجویی نیز در این بخش اتفاق خواهد افتاد.
میادین میوه و ترهبار در این بخش میتوانند مؤثر عمل کنند، بهگونهای که محصولات عاری از سم و سلامت را در غرفههای مناسبی عرضه کنند تا مصرف این محصولات بین مردم ترویج شود؛ در حال حاضر مهمترین معضل موجود آن است که کشاورزانی که محصول سالم تولید میکنند، هیچ تفاوتی با دیگران ندارند و بدینترتیب روحیه خود را برای ادامه از دست میدهند.
در شرایط تحریم فعلی و مشکلات موجود، آنچه که مؤثر واقع میشود آن است که اگر یک تومان در بخش محصولات سالم و کاهش مصرف سموم خرج کنیم، یکهزار تومان از اعتبارات دارویی کشور کاهش پیدا میکند؛ بنابراین باید به سمت تولید محصول سالم برویم.
- برنامه عملیاتی وزارت جهادکشاورزی برای تولید محصول سالم چیست؟
با قطع یارانه مربوط به سموم و آزادسازی، بخشی از برنامهها جنبه عملیاتی به خود گرفت؛ اما علاوه بر آن، در حال حاضر با عملیات مختلفی که انجام میشود، تلاش میکنیم تا در این جهت بیشتر حرکت کنیم.
محصول سالم، ردیف و اعتبار خاصی ندارد، اما لازم است در این مسیر بهگونهای حرکت کنیم که بتوانیم به اهداف از پیش تعیینشده دست یابیم. استفاده از عوامل بیولوژیک یکی از روشهایی است که میتوان آن را جایگزین بخشی از سموم شیمیایی کرد و در حال حاضر نیز قیمت این عوامل افزایش نیافته و از محل اعتبارات یارانهای سموم تأمین میشود.
مصرف سموم شیمیایی در حال حاضر که آزادسازی اتفاق افتاده، کاهش چشمگیری یافته، بهگونهای که در سال 1385 میزان مصرف سم در کشور 36 میلیون لیتر بود، اما در حال حاضر به 20 میلیون لیتر رسیده است و علاوه بر آن، پول مربوط به یارانه سم به تولید عوامل بیولوژیک و روشهای غیرشیمیایی اختصاص یافت و بدین ترتیب شبکههای مراقبت افزایش یافت و علاوه بر آن، اتفاقاتی نیز در حوزه انواع سموم بهوجود آمد؛ بهگونهای که پنج سم پرمصرف و پرخطر از فهرست سموم کشور حذف شد و 30 سم جدید به ثبت رسید که کمخطر و متوسطخطر هستند.
با اعتبارات موجود، برای تولید محصول سالم دارای مشکل هستیم که امیدواریم در این بخش حمایتهای ویژهای اعمال شود؛ بهگونهای که استفاده از روش تلفیقی مبارزه با آفات و رسیدن به سطح 25 درصدی در کشور نیاز به اعتبار خاص دارد.
- میزان سم محصولات تولیدی کشورمان در مقایسه با سهم جهانی چقدر است؟
در دنیا به ازای هر هکتار، یک لیتر سم مصرف میشود؛ این در حالی است که در کشور ما 560 گرم به مصرف میرسد. بنابراین میزان مصرف سم در ایران در مقایسه با مصرف جهانی پایین است، اما بزرگترین مشکل کشاورزان ما نحوه استفاده از سموم است؛ بهگونهای که گاهی موارد دیده شده است که سمی که برای آفت غوزه پنبه بهکار رفته است، برای آفت مشابه آن در محصولات تازهخوری نیز به مصرف میرسد؛ بنابراین لازم است فرهنگسازی شود، زیرا نقطهاثر این سم متفاوت بوده و در محصولات تازهخوری باقی میماند.
فرهنگسازی در این بخش بسیار ضعیف بوده و باید کشاورز توجیه شود که استفاده مشابه از سموم موجود، ضرر و زیان جبرانناپذیری به مردم جامعه خواهد زد و هزینههای درمان سنگینی را به افراد و منافع ملی وارد میکند.
- موضوع کدگذاری مزارع برای تولید محصول سالم به کجا رسید؟
در راستای بهوجود آمدن بسترهای لازم در تولید محصولات سالم، کد 16 رقمی تعریف شد که بدینترتیب محصول، مزرعه و شخص قابل ردیابی باشد و در این راستا تاکنون 250 هزار کشاورز موفق به دریافت این کد شدند؛ اما اعتبار در این بخش ضعیف بوده و لازم است تعداد ناظران افزایش یابد تا بتوانیم عملیات کدگذاری را با سرعت بالاتری انجام دهیم.
در حالی که استاندارد بینالمللی در دنیا برای ناظران حدود 300 هکتار مشخص شده، این رقم در کشور ما دوبرابر یعنی 600 هکتار است. در صورتی که حمایتهای لازم در این بخش اعمال شود، خواهیم توانست تا پایان امسال میزان سطح نظارت را به 700 هزار هکتار برسانیم و تا پایان برنامه پنجم توسعه، یک میلیون بهرهبردار میتوانند تحت پوشش شبکههای مراقبت قرار گیرند و کددار شدن مزارع اتفاق بیفتد.
- برای ترویج تولید سالم، چه اقداماتی را لازم میدانید؟
استاندارد تشویقی روشی است که میتواند برای کشاورزان تبلیغی باشد که به سمت تولید سالم روی آورند و مردم نیز باید به اهمیت محصول سالم پی ببرند و اگر محصولی در غرفههای میادین میوه و ترهبار میبینند که نسبت به محصول مشابه دارای قیمت بالاتری است و برچسب سالم دارد، برای خرید آن کوتاهی نکنند. محصولات سالم ممکن است ظاهر شیک و مورد قبولی نداشته باشد، اما باید دانست که سلامت آن برای جامعه ضروری است.
- چه میزان به مردم اطمینان میدهید که محصولات تولیدی کشورمان سالم و عاری از سم است؟
نگرانی برای 95 درصد محصولات وجود ندارد و پنج درصد مابقی تنها به محصولات تازهخوری برمیگردد؛ بهگونهای که محصول گندمی که در کشور تولید میشود و قوت غالب مردم محسوب میشود، عاری از هرگونه سم است. علاوه بر آن، محصول جو، ذرت، مرکبات، سیب و انار نیز در سلامت کامل است و هیچگونه سمی ندارد.
برنج نیز از محصولاتی است که پرمصرف بوده و هر ایرانی در روز یکبار آن را مصرف میکند و هیچ مشکلی از لحاظ سم ندارد. تنها نگرانی موجود به محصولات تازهخوری و سبزی و صیفی برمیگردد که در این زمینه با یک عزم ملی خواهیم توانست این مشکل را مرتفع کنیم.
- مشکل بیماری جاروئک لیموترش در کشور در چه وضعیتی است و چگونه آن را مرتفع میکنیم؟
طی سالهای گذشته حدود 12 هزار هکتار از درختان لیموترش امحاء شد، اما اعتبار لازم است تا بتوانیم این بیماری را ردیابی کنیم و اجازه ندهیم به استانهای دیگر انتقال پیدا کند؛ بهگونهای که در حال حاضر این بیماری سطح وسیعی از درختان جنوب کرمان و هرمزگان را در محاصره خود قرار داده است.
استانهای قزوین، گیلان، زنجان، گلستان نیز در معرض خطر هستند و از آنجا که با دست خالی نمیشود اقدام عملیاتی انجام داد، امیدواریم که اعتبار لازم برای مقابله با آن تخصیص یابد، اما سایر بیماریهایی که ممکن است آسیبرسان باشد، ازجمله پروانه مینوز گوجهفرنگی و مگس زیتون در حال حاضر تا حد زیادی محدود شده و امیدواریم که بتوانیم از گسترش آن جلوگیری کنیم.
- برنامههای سال جاری این سازمان چیست؟
بهعنوان نخستین اقدام، ساماندهی به وضعیت تولید سموم شیمیایی و افزایش کیفیت مدنظر قرار دارد. ورود بخش خصوصی بهویژه در کلینیکهای گیاهپزشکی برای صدور گواهیهای بهداشتی و سایر موارد مدنظر است.
توسعه شبکههای مراقبت در دستور کار است، بهگونهای که برای مقابله با زنگ گندم توانستیم با پایش همکاران این بخش از توسعه این بیماری جلوگیری کنیم و پرونده زنگ در کشور را ببندیم.
تأکید بر تولید محصول سالم و اعطای کد 16 رقمی برای تولیدکنندگان بیشتر در سال جاری مدنظر است و علاوه بر آن در برنامه داریم که سامانه الکترونیک کلینیکهای گیاهپزشکی را راهاندازی کنیم. راهاندازی سامانه سموم و قرنطینه نیز مدنظر است./
گفتگو از: مژگان ستار
G-930325-01
دیدگاه تان را بنویسید