استراتژی ارتباطی بخش کشاورزی و ضرورت های آن
حمید شکری خانقاه
بخش کشاورزی ایران در کنار سایر بخش ها می کوشد از طریق تولید محصولات کشاورزی، غذای سالم و مقوی برای جامعه فراهم ساخته، سهم و نقش مؤثر خود را درتوسعه اقتصادی کشور ایفا نماید. بر اساس آنچه در گزارش راهبرد بهینة توسعه کشاورزی ایران آمده، مأموریت بخش کشاورزی ایران "ایفای نقش اصلی در تأمین غذای سالم و مشارکت فعال و مؤثر در توسعه اقتصادی کشور از طریق تولید پایدار محصولات کشاورزی توأم با حفظ محیط زیست" اعلام شده است. بدیهی است ایفای نقش مؤثر و مشارکت فعال در توسعه اقتصادی کشور به معیارهای تخصصی و فنی ویژهای از جمله" مدیریت ارتباطات" نیاز دارد. ما در بخش کشاورزی بیش از هر چیزی با انسان سر و کار داریم . لذا مجبور خواهیم بود تمام ابزارها را در کنار انسان در یک سازمان هماهنگ کنیم که در این خصوص به نقطهای به نام « مهندسی فاکتورهای انسانی» میرسیم.
چگونه است که مثلاً یک هلندی از کشت یک هکتار زمین خود 18 برابر بیشتر از یک ایرانی برداشت می کند یا همین ماشین تراشی که اینجا در اختیارما است، درکره، ژاپن یا آلمان بازدهی بیشتری دارد. علتش عدم هماهنگی لازم بین فیزیک و روان است. در واقع دید کسی که دارد با آن ماشین تراش کار می کند؛ اعم از این که انسان ژاپنی، آمریکایی و آلمانی باشد، هم از دید ارزشی، هم فرهنگی و هم اخلاقی با نگاه انسان ایرانی متفاوت است. به همین دلیل موضوعی به نام طراحی سیستمهای جامع مدیریت ارتباطی ضرورت پیدا می کند و از آنجایی که فاکتور انسانی به علت نقش ویژهای که دارد در زمینه ارتباطات سهم بسیار بالایی به خود اختصاص میدهد، لذا بایستی در اندیشة طراحی استراتژی ارتباطی و مقوله ای به نام "مدیریت ارتباطات "در بخش کشاورزی باشیم.
ما همچنان که برای زمینه های مدیریت، تخصص قائل هستیم، برای ارتباطات و ایجاد ارتباط موثر هم به تخصص هایی نیاز داریم که روانشناسی و جامعه شناسی و علوم رفتاری و مدیریت را شامل می شود. علوم ارتباطات یعنی تکنیک های ارتباط، فنون ارتباطی، روش ها و مهارت های ارتباطی. حال این کانال، روش ها، فنون و تکنیک ها چیزی نیستند جز یک واحد هماهنگ کننده؛ یعنی واحدی که ارتباط را هم از پایین، هم از بالا، هم ازدرون و هم از بیرون به صورت یک شبکه فرآیندی و شبکة به اصطلاح منسجمی ایجاد می کند که آن را "روابط عمومی" مینامیم.
پس هر واحد ارتباطی در هر سازمانی دو کار انجام میدهد: یکی سیاستگذاری در زمینه ارتباطات که منطبق بر استراتژی یا سیاست کلی سازمان است و چارچوب های مناسب ارتباطی را برای پیش برد اهداف و برنامههای کلی سازمان و به عبارتی استراتژی کلی بخش تعریف و تبیین می کند.
و دوم بعد اجرایی یا پیاده کردن همان سیاست های ارتباطی ابلاغی است که تحت عنوان تاکتیک ها و تکنیک های ارتباطی مطرح می شود. تکنیک های ارتباطی انواع مختلفی دارد که در موقعیت های مختلف و مسائل و رویدادهای متنوع کارآیی های خاص خود را پیدا می کنند.
هر سازمانی که نتواند سیاست ها و استراتژی ارتباطی خود را به درستی تبین کند، با شکست و ناکامی روبرو خواهد شد. مثلاً شرکت راه آهن آمریکا چند سال پیش با شکست و زیان مالی هنگفتی روبرو شد، زیرا از مسیر رسالت ارتباطی خود که حمل و نقل سریع بود، خارج شد. حمل و نقل سریع یعنی مشتری گرایی و حاکمیت مشتری و ایجاد تسهیلات برای مردم در زمینه وسایل حمل و نقل سریع با بهترین امکانات؛ اما ناگهان وارد حوزة راه آهن سازی و تولید صنعتی شد و از کار خدماتی و ارتباطی خود غافل ماند. به همین علت به چند میلیارد دلار زیان و بحران مالی شدید تن داد.
با این توضیحات، اگر بخواهیم روابط عمومی را ایجاد حسن تفاهم و قبول عامه با استفاده از قواعد اصول علوم اجتماعی و یا آن را پل ارتباطی سازمان با مردم یا در یک تعریف جامع تر "روابط عمومی را مجموعه ای از اقدام ها و تلاش های آگاهانه، سنجیده و برنامه ریزی شده برای کسب تفاهم و جلب مشارکت و اعتماد بین یک سازمان و گروههای مورد نظر آن بدانیم، وجود ساختار تشکیلاتی و واحدی تحت عنوان روابط عمومی جهت تدوین و اجرای استراتژی ارتباطی بخش کشاورزی ضرورتی انکارناپذیر خواهد داشت.
هر یک از شرکت ها و سازمان های دولتی و خصوصی که به « مأموریت تأمین غذای سالم و مشارکت فعال و مؤثر در توسعه اقتصادی کشور اعتقاد دارند» بایستی نظام جامع ارتباطی و اطلاع رسانی را ساماندهی کنند که بتواند تفاهم و مشارکت لازم را هم در اقشار تولید کننده وهم در مصرف کننده ایجاد کند.
ایجاد مشارکت و تفاهم و جلب رضایت کشاورز، تولیدکننده و مصرف کننده از طرفی نیازمند بارگیری فنی و تخصصی مکانیزم ها و ابزارهای ارتباطی است. از طرف دیگر بکارگیری ابزارهای فوق بدون توجه به اهداف، رسالت ها، ماموریت ها، برنامهها و استراتژیهای کلان بخش عملاً ناکارآمد و بی اثر خواهد بود. ما زمانی میتوانیم براساس سند راهبرد بهینه توسعه کشاورزی ایران داعیه رهبری در تولید محصولات کشاورزی و غذایی در منطقه را داشته باشیم که برای مهندسی فاکتورهای انسانی، مدیریت ارتباطات انسانی و نهایتاً افکار عمومی در سطح جامعه به صورت علمی و منطقی برنامه راهبردی ارتباطی داشته باشیم و این مهم محقق نمیشود، مگر با تبیین استراتژی و مهندسی ارتباطی و سازماندهی روابط عمومی پویا و کارآمد در سطوح تمام سازمان ها و شرکت های فعال در حوزه کشاورزی.
آنچه اکنون شاهد آن هستیم عدم وجود استراتژی ارتباطی و حتی نبود ساختارهای مناسب ارتباطی و اطلاعرسانی در بسیاری از شرکت های حوزه کشاورزی به ویژه شرکت های خصوصی و غیردولتی است.
متاسفانه در این راستا اغلب تولیدکنندگان بزرگ بخش کشاورزی با تئوری ها و کارکردهای روابط عمومی آشنا نیستند، به طوری که در صحبت با یکی از تولیدکنندگان بزرگ شترمرغ وقتی از وضعیت روابط عمومی در شرکت مربوطه از او پرسش شد، در جواب گفت: «من خودم روابط عمومی هستم و با اخلاق خوبی که دارم از عهده تمام کارهای روابط عمومی برمیآیم.» خوانندگان عزیز خبرگزاری ایانا قطعا با این گونه پاسخ وی با اینجانب هم نظر خواهند بود که این تولیدکننده بخش کشاورزی، کل ماجرای روابط عمومی و استراتژی ارتباطی شرکت مربوطه و... را خوش اخلاقی، -که تنها یکی از ویژگی های کار در روابط عمومی است - میدید و احتمالا کماکان هم می بیند!!
این درحالی است که روابط عمومی، تحلیلگر سیاستها، خطمشیها و استراتژی های سازمان برای جامعه و مصرفکنندگان است. مصرف کننده ممکن است مصرف کننده کالا و خدمات یا ارباب رجوع باشد. روابط عمومی، تحلیل گر کلیه سیاستهاست. در واقع هر سیاست و برنامهای را که مدیریت سازمان اجرا میکند، با یک تست روابط عمومی انجام میگیرد و مشخص میشود که آیا این برنامه کامل و بهینه است یا خیر؟ آیا جواب میدهد یا خیر؟ در واقع با تدوین استراتژیهای ارتباطی، روابطعمومی مشاور خوبی برای مدیریت در اتخاذ تصمیمها، خطمشی و تدوین استراتژی کلان سازمان خواهد بود.
تدوین استراتژی ارتباطی، این امکان را فراهم میکند که تصویری از چشماندازها، ماموریت ها، رسالت، اهداف عمدتاً ارتباطی در راستای ماموریت ها و رسالت بخش را پیش روی خود داشته باشیم. در حقیقت تدوین استراتژی ارتباطی بخش کشاورزی، نیازمند باز مهندسی اطلاعرسانی است. فرایندی که برای تضمین تاثیرگذاری پیام بر جامعه مخاطب و دستیابی به فرهنگ و رفتار موردنظر در بین گروه های مختلف مخاطب که هدف اصلی فرایند اطلاعرسانی محسوب میشوند. پرسش هایی که در این استراتژی مطرح است، این است که:
1- سازمان ها و شرکت ها چگونه میتوانید فاصله بین انتشار اطلاعات و انتقال ذهن مخاطب را کمتر کنند؟
2- چگونه میتوان پس از انتقال اطلاعات به ذهن مخاطب، تاثیرگذاری و اقناع را تضمین کرد؟
3- چگونه میتوان امکان تغییر رفتار(نگرش، فرهنگ) مخاطبان را افزایش داده یا در حالت آرمانی تضمین کرد؟
بدون شک نقش یک طرح مهندس اطلاعرسانی و طراحی استراتژی ارتباطی در بخش کشاورزی، تعیین تمام گام هایی است که در یک فرایند اطلاعرسانی و ارتباطی مرحله به مرحله میبایست برداشته شود.
حال پرسش اساسی اینجاست: آیا ما دربخش کشاورزی به مهندسی استراتژیک اطلاعرسانی و ارتباطی اندیشیدهایم؟
به نظر نگارنده، البته گام های خوبی در مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت جهادکشاورزی جهت تدوین استراتژی ارتباطی وزارتخانه در حال برداشته شدن است... طراحی و تدوین مهندسی راهبردی نظام کلان ارتباطی و اطلاعرسانی بخش گسترده، عظیم و پرمخاطب کشاورزی که با مقوله امنیت غذایی، تهیه غذای سالم برای آحاد مردم و سلامت جامعه سر و کار دارد از اقدامات و برنامه های اساسی روابط عمومی است که امید می رود با تلاش مدبرانه مدیریت و تلاش همه جانبه و همدلانه همکاران روابط عمومی؛ با تعریف سازوکارها و فرایند کار، شناسایی متغیرهای مستقل و وابسته آن و تعیین روش های اجرایی و نهایتا تبیین نظام ارزیابی ارتباطی به یکپارچگی و هماهنگی و بهبود فرایندهای ارتباطی وزارتخانه بیانجامد...
* مدرس دانشگاه؛ مولف کتاب برنامه ریزی راهبردی ارتباطی در روابط عمومی
دیدگاه تان را بنویسید