نگاهی به تغییرکاربری زمین های کشاورزی
وقتی جای برنج، ویلا سبز میشود
مرضیه امیری
دیگر ارمغان شهرهای شمالی کشور طبیعت بکر و آرامش دریای آن نیست. در شهر به شهر حاشیه دریای خزر ویلاهایی روییدهاند که سبک معماری مدرن و امکاناتی که برایشان تدارک دیده شده است، گاهی ذهن را به آن سو میبرد که به راستی واقعا اینجا ایران است؟ جایی که انگار فقط مهیا شده است برای استراحت مسافران مرفه شهری که خستگیهای شهر را به آنجا ببرند و دمی بیاسایند.
گاهی احساس میکنی که گویی این خطه هیچ ساکن بومی ندارد و هرکسی هم هست شاید خدمهایست برای فراهم کردن امکانات رفاهی مسافران! در واقع هم همین است، آن روی سکه رفاه تهرانیهای مرفه و درآمدهای هنگفت ویلاسازی که اغلب نصیبشان میشود، زندگی خیل عظیمی از ساکنان بومی قرار دارد که معیشتشان به همین زمینهایی که آبش خشک شده و ویلا بر سرش آوار شده گره خورده است. ویلاهای به ظاهر زیبایی که به جای خوشههای برنج قد میکشند.
سختی خاکستری سیمان به جای مخمل سبز شالیزارها
مخمل سبز شالیزارهای شمال جایش را به سختی خاکستری آهن و سیمان داده است چنانچه از هر شهر که گذر میکنیم، با پدیده فروش زمینهای کشاورزی و شالیزارها با قیمت نازل برای ویلاسازی مواجه میشویم. این زمینها روزگاری محل کشت برنج و دیگر محصولات کشاورزی بود. ولی اکنون به ویلاهای ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ متری تقسیم میشوند و در کورسبازی واسطهها با قیمتهای هنگفتی به فروش میرسند.
مقرون به صرفه نبودن کشاورزی برای شالیکاران
رواج پدیده ویلاسازی قارچگونه آنقدر بارز و آشکار است که مسئولان هم آن را انکار نمیکنند و البته ریشه آن را در مقرون به صرفه نبودن کشاورزی برای کشاورزان و شرایط سخت زندگی روستاییان عنوان میکنند. آنها اذعان میکنند نظارت کافی وجود ندارد و سودجویی و زیادهخواهی برخی دلالان و زمین خواران را نیز در این زمینه بیتاثیر نمیدانند.
خداحافظی با شالیزارها
نماینده شهرستان آمل در مجلس شورای اسلامی این روند را تهدیدی برای کل کشور میداند و میگوید: هجوم ویلاسازان به مناطق روستایی و تغییر کاربری اراضی کشاورزی، شکل و سیاق روستاها را تغییر داده و با ادامه یافتن این مسیر باید از کشاورزی و کشت برنج در شمال کشور خداحافظی کرد.
از دست رفتن کسب و کار واقعی برنجکاران
یک فعال حوزه کشاورزی نیز در گفتوگو با «کسب و کار» درباره تغییر کاربری اراضی شمال کشور میگوید: تغییر کاربری اراضی زمانی اثر مثبت دارد که در جهت توسعه کشاورزی صنعتی باشد اما این نوع تغییر کاربری که در شمال کشور اتفاق افتاده است تنها باعث از دست رفتن کسب و کار واقعی کشاورزان شده و زمینه را برای دلالی و سودجویی عدهای فراهم کرده است.
عبدالمجید مهدوی دامغانی اظهار میکند: تغییر کاربری اراضی از شالیزار به ویلاسازی صرف نظر از اثرات اکولوژیک در زمینه کسب و کار آن خطه هم اثر منفی گذاشته است. افرادی که روزی نقش مولدی داشتهاند اکنون کارایی خدماتی و تولیدی خود را از دست دادهاند و شالیزارهایی که میتوانند برای سالیان دراز درآمدزا باشد با قیمت اندکی به فروش میرسند.
نظام خرده مالکی عامل کاهش درآمد
وی میافزاید: مشکلات ساختاری، انجام نشدن هزینهگذاری مناسب و مکفی و نظام خرده مالکی در شمال کشور باعث شده، برنجکاران در چرخه تولید، سود چندانی نداشته باشد و نسبت به کار خود دلسرد و ناامید شود. نداشتن درآمد، پایین بودن قیمت تولیدات کشاورزی در مقابل کار سخت، گران بودن هزینههای اولیه مانند کود و کارگر، بیکاری و نبود هیچ راهکاری برای احیای کشاورزی استان و البته افزایش قیمت زمین، تغییر کاربری اراضی کشاورزی در استان گیلان را تشدید کرده است.
حمایت دولت برای صرفه اقتصادی کشت برنج
این استاد دانشگاه با تاکید بر حمایت دولت در این زمینه بیان میکند: تغییرکاربری زمینهای کشاورزی به ویژه شالیزارهای استانهای شمالی کشور برای بخش کشاورزی بزرگترین تهدید است. چون تنها جایی که در ایران پتانسیل بالقوه کشت برنج را دارد، همین خطه است. بنابراین دولت باید با ایجاد تسهیلات و حمایت از بخش خصوصی، ساختار نظام کشاورزی این بخش را تغییر دهد تا درآمد کشاورز افزایش یافته و ضریب بهرهوری بالا رود تا برنجکار فریب دلالان برای فروش شالی خود را نخورد و رغبت کشت و کار را در زمینش داشته باشد. صرفه اقتصادی برنجکاری برای کشاورز باید به حدی باشد که با فروش زمینش قابل قیاس نباشد.
از بین رفتن شالیزارها تا یک دهه آینده
با این همه به نظر میرسد که خواست و ارزیابی هزینه- فایده کشاورز یک سوی ماجراست. حمایت از کشاورز در برابر هزینههای بالای تولید و بازگشت سود اندک، سوی دیگر ماجراست که نیاز به حمایت دولت دارد.
عزتاله یوسفیان ملا، نماینده آمل معتقد است اگر تغییر کاربری اراضی شمال کشور ادامه یابد در یک دهه آینده هیچ زمین کشاورزی در این منطقه نخواهیم داشت.
وی عنوان میکند: کشور سالانه به 500 هزار تن برنج وارداتی نیاز دارد و برای همین میزان واردات هم اما و اگرهای زیادی از قبیل آلودگی برخی برنجهای وارداتی به دغدغه مردم و مسئولان تبدیل شده، بنابراین اگر نیاز کشور به برنج وارداتی در اثر تبدیل کاربری اراضی کشاورزی بیشتر شود، حتما مشکلات مربوط به این مساله هم بیشتر میشود.
مجازات نقدی و غیرنقدی برای عاملان تغییر کاربری اراضی
یوسفیان درباره وجود قانون در مجلس در رابطه با تغییر کاربری اراضی میگوید: برای حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها قانون داریم و وزارت جهاد کشاورزی مسئول اجرای این قوانین و آییننامههاست، ولی نظارتی روی اجرای این قوانین وجود ندارد. ما پیشنهاد دادهایم که حتی برای اقدامکنندگان تغییر کاربری مجازات نقدی و غیرنقدی هم درنظر گرفته شود.
وی اظهار میکند: دولت برای مبارزه با تغییر کاربری اراضی کشاورزی اقدامی نکرده و در این قضیه مقصر است. مجلس هم ضمانت اجرایی ندارد و حتی اگر وزیر جهاد کشاورزی را پیرامون این مساله استیضاح کند، در اصل ماجرا تغییری ایجاد نمیشود و زمینهای کشاورزی برنمیگردد./
منبع: روزنامه کسب وکار-93/02/13- صفحه 15
دیدگاه تان را بنویسید