خودکفایی کشاورزی با درنگی بر روش های سنتی!
عبدالعلی آبتین - پژوهشگر کشاورزی
ایران سر زمین بزرگیست و از نظر مساحت شانزدهمین کشور بزرگ دنیاست. چه می شود که سر زمینی بدین گستردگی، هنوز که هنوز است در تامین خوراک و محصولات کشاورزی نظیر بسیاری از کشورها نیازمند واردات است!؟ نه تنها کشور ما، بلکه بسیاری از کشورهای جهان چون ژاپن هم برای ادامه زیست به واردات محصولات کشاورزی وابسته اند. سر زمین هایی نظیر استرالیا، کانادا و نیوزیلند،آمریکا و برزیل، به لحاظ گستردگی سر زمین و وجود آب و رودخانه و بارندگی کافی، توان تولید ده ها میلیون تن محصول وعمدتا محصولات راهبردی را دارند، کشوری نظیر لیبی هم که مساحتی مشابه ایران دارد، با استفاده از آب های فسیلی موجود در طبقات زیرین وعمیق زمین و تمهید کانال های آبیاری و توزیع آب در سرزمین، قادر شده است به تولیدات وسیع کشاورزی بی سابقه ای دست یابد. هر چند این منابع تجدید ناپذیر بوده و تمام شدنیست.
گستردگی زمین به تنهایی کافی برای دستیابی به خوداتکایی نیست. تولید کشاورزی بر خلاف صنعت به عوامل عدیده ای بستگی دارد. وجود بیابان ها وکوه های لخت و دره و شوره زارها و بستر های بدون خاک را نمی توان به عنوان مساحت های قابل کشت محسوب داشت.
هر خاکی وهر سر زمینی با آور نیست، چنانکه سعدی علیه الرحمه می فرماید:
زمین شور سنبل بر نیارد/ در او تخم عمل ضایع مگردان
هر جند دانش بشری از طریق ایجاد تجهیزات زهکشی و شیرین سازی ( نمک زدایی) خاک قادر شده است تا پاره ای از این زمین های نمک آلود را آماده بهره برداری کند، اما این اقدام مستلزم تامین هزینه بسیاری است. عمده اراضی کشور در شرایط مطلوب اقتصادی قرار ندارد و از این روی تاکنون زیر کشت قرار نگرفته است؛ لذا به جای گسترش سطح کشت، باید به کشت عمقی یا فشرده در سطوح مورد کشت فعلی روی بیاوریم که نیازمند به کار گیری دانش ومدیریت و فن آوری نوین است.
در تعطیلات نوروز امسال، بسیاری از هموطنان سفرهای طولانی به گوشه و کنار کشور داشته اند و در فاصله بین شهرها اراضی فراوانی را دیده اند که به تصور پاره ای افراد، اراضی مستعد کشت هستند، حال آن که چنین نیست و خاک این اراضی جوان بوده و در موارد بسیاری، عمق خاک قابل کشت کمی دارند.
برای کشت محصولات زراعی، حداقل به عمق خاک سی تا چهل سانتیمتر نیاز است و برای احداث باغ نیز به حدود صدسانتیمتر خاک قابل کشت احتیاج خواهد بود. کشت درخت در اراضی با بستر سنگی هم به چاله کنی و افزودن خاک مرغوب نیاز دارد که بسیار گران تمام می شود.
از این گذشته موضوع تامین آب نیز نکته ای است که باید مورد ملاحظه قرار گیرد. کشت نیاز به آب به میزان معین و در دوره های معین دارد. نعمت آب در کشور به گونه ای نیست که با روش فعلی انتقال آب و آبیاری کفاف همه نیازها را بنماید. انتقال آب در لوله برای جلوگیری از هدر رفت و تبخیر آب، از جمله راه های ممکن است که به جاست مورد توجه قرار گیرد. استفاده از روش های آبیاری تحت فشار هم در مواردی که صلاح باشد راه دیگر تامین آب برای به زیر کشت در آوردن اراضی بیشتر است. در این زمینه کوشش های ارزنده ای از ده ها سال پیش در کشور به عمل آمده است که باید به نحو علمی ادامه یابد.
دکتر محمد بایبوردی، استاد آب وخاک و صاحبنظر کشور، در مورد بهره گیری از روش آبیاری قطره ای در اراضی کشاورزی که پیش تر با آبیاری غزقابی کشت می شده اند، نظریه قابل توجهی دارد. وی آبیاری غرقابی را وسیله ای برای شستشوی خاک می داند و بهره گیری از آبیاری تحت فشار در اغلب اراضی کشور را نیازمند بررسی دقیق قبلی.
بدین ترتیب وسعت سر زمین به معنای آن نیست که همه جا قابل کشت است و ملاحظه هر آب روانی به معنای وجود آب مناسب کشاورزی نیست. در خصوص بهره برداری از آب لب شور برای کشت محصولات خاص در اراضی خاص و بازسازی اراضی جدید برای کشت با بهره گیری از دانش مهندسین و علم روز البته با تمهید هزینه لازم و مقایسه هزینه و فایده و حفظ خاک، باید متخصصین بیش از پیش به کمک خودکفایی کشاورزی بیایند. نتیجه آن که دستیابی به خودکفایی در کشاورزی، نیازمند درنگ در انجام روش های سنتی و کوشش برای افزایش عملکرد در واحد سطح با کشاورزی دقیق است که به جاست صاحبنظران در این زمینه روشنگری وکمک نمایند./
دیدگاه تان را بنویسید