آفتی که به جان برخی مدیران افتاده است
شیوع ارایه آمارهای غیرواقعی در منابع طبیعی
لیلا مرگن
در حالی که جنگلهای زاگرس بهدلیل کارکردهای آن ها در حفظ آب و خاک، در گروه جنگلهای حفاظتی قرار داشته و تاکنون مطالعه جدی و عمیقی در آن ها صورت نگرفته است، اما به تازگی مسئولان سازمان جنگلها مدعی شدهاند که بهدلیل شیوع آفت ذغالی بلوط در جنگلهای زاگرس، 18 میلیون درخت در این مناطق از بین رفته است. آماری که کارشناسان بخش جنگل صحت آن را تایید نمیکنند.
زاگرس نوار جنگلی تنکی که از استان آذربایجان آغاز میشود و تا مناطق جنوبی ایران ادامه مییابد. طول این نوار جنگلی بیش از 1000 و عرض آن 50 تا 100کیلومتر است. درجه تاج پوشش در جنگلهای زاگرس کمتر از 5درصد است. بر اساس تعاریف سازمان خوار و بارکشاورزی (فائو) به مناطقی جنگل گفته میشود که درجه تاج پوشش در آن بیش از 10درصد باشد. اما مسئولان سازمان جنگلها برای خود تعریف جداگانهای از جنگل ارایه میدهند. آنها میگویند که جنگل منطقهای پوشیده از درخت است که بیش از نیم هکتار وسعت داشته باشد و درجه تاج پوشش در آن از 5درصد بیشتر باشد. بر اساس این تعاریف و تغییر آنها، سطح جنگلها در کشور هم تغییر میکند.
یک روز آمار میدهند که یک میلیون هکتار به سطح جنگلهای ایران اضافه شده و یک روز اعلام میکنند که 18 میلیون درخت بلوط در جنگلهای زاگرس بهدلیل شیوع آفت ذغالی بلوط به طور کامل خشک شده است.
مسئولان سازمان جنگلها در توجیه اینکه چرا آمارهای ارایه شده به وسیله آنها، با آنچه فائو قبول دارد، متفاوت است، میگویند: تعاریف فائو برای مناطقی نظیر ایران که جزء کشورهای با پوشش کم جنگل هستند، مناسب نیست.
آری، آنها درست میگویند. ایران کشوری با پوشش کم جنگل است. نوار باریکی از جنگل واقعی در شمال ایران واقع شده و در مناطق دیگر آنچه که ما به آن جنگل میگوییم، چوبزار سایر نقاط دنیاست. جنگلهای زاگرس که تامینکننده 40درصد آب کشور هستند به بیماری ذغالی بلوط مبتلا شدهاند. یک میلیون و 130 هزار هکتار از این جنگلها خشک شده و به طور کامل از بین رفته است. کارشناسان منابع طبیعی میگویند زمان مرگ جنگلهای زاگرس فرارسیده است. حتی گروهی با اشاره به شدت تخریبهای وارده به پیکره جنگلهای زاگرس با تاخیر فراوان هم روبهرو بوده زیرا آستان تحمل طبیعت حد معینی است. بهدلیل بهرهبرداری بیش از حد و شخم و شیار در زیرآشکوب جنگلهای زاگرس اکوسیستم جنگلی این منطقه به شدت دچار بحران شده و سالهاست زادآوری در این جنگلها وجود ندارد. بذر سنگین بلوط که یک گونه نیمه سایه پسند است، فقط در زیر سایه درخت مادری رشد میکند. اما کاهش تعداد درخت در هکتار جنگلهای بلوط به حدی زیادی است که هیچ سایهای وجود ندارد، پس بذری هم سبز نمیشود یا به ندرت سبز میشود. اگر بذرها از هجوم دامهای روستاییان در امان بماند و خوراک سنجابها نشود، گروهی هستند که آن ها را برای فرآوری و عرضه در بازار تهران جمعآوری کنند. وضعیت جنگلهای زاگرس بحرانی است اما هنوز طرحهای تحقیقاتی درستی برای احیای آن ها تدوین نشده است. پنج سال است که آفت به جان این جنگلها افتاده و زوال درختان کهنسال بلوط را به همراه داشته است. اما مسئولان سازمان جنگلها به جای چارهاندیشی و ارایه آمار درست، با برخی صحبتهای غیرکارشناسی سعی در جلب مشارکت برای حفظ این ذخایر، فقط دروغ میگویند.
همین دو سال پیش بود که معاون مناطق خشک و نیمه خشک سازمان جنگلها تعداد درختان بلوط در هر هکتار جنگلهای زاگرس را 500 اصله(!) اعلام کرده بود.
پرویز گرشاسبی در سوم آذر ماه سال 90، اعلام کرده بود که در هر هکتار جنگل بلوط زاگرس شرقی 500 اصله درخت وجود دارد. این در حالی است که فقط مطالعات موردی درباره تعداد درخت در هکتار جنگلهای بلوط در قالب پایاننامههای دانشجویی انجام شده است.
به تازگی هم سرپرست دفتر امور جنگلی سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور از مرگ 18 میلیون اصله درخت در جنگلهای زاگرس خبر داده است.
کامران پورمقدم گفته با توجه به اینکه 15درصد از جنگلهای زاگرس به طور کامل خشک شده و به طور متوسط در هر هکتار از جنگل 110 اصله درخت وجود دارد، میتوان نتیجه گرفت 18 میلیون و 665 هزار 20 اصله درخت تاکنون از بین رفته است.
در حالی ارقام نجومی 500 یا 110 اصله درخت در هکتار برای جنگلهای زاگرس مطرح میشود که مهمترین دلیل نبود زادآوری در این عرصه جنگلی، از سوی همین مسئولان، نبود سایه و حضور بیش از حد دام در عرصههای جنگلی اعلام میشود. بهدلیل فاصله بیش از حد درختان در جنگلهای بلوط غرب، به محض اندک بارندگی گیاهان یکساله به سرعت رشد میکنند و خشک شدن این گیاهان خشبی، آتش به جان جنگلهای زاگرس میاندازد. اگر در هر هکتار جنگل زاگرس 500 اصله درخت وجود داشت، به طور حتم شاهد جنگلهایی شاداب با زادآوری مطلوب بودیم. اما حیف که چنین آماری واقعیت ندارد.
کارشناسان حاضر در عرصههای جنگلی زاگرس تاکید دارند که تعداد درخت در هکتار جنگلهای زاگرس بستگی مستقیم به منطقهای دارد که این جنگلها واقع شدهاند. در مناطق جنوبیتر و انتهایی جنگلهای زاگرس حتی گاهی فقط 5 اصله درخت در هکتار وجود دارد. مناطق شرقی و شمالی بهدلیل وضعیت مناسب بارشها تعداد درخت در هکتار افزایش مییابد. اگرچه بر اساس جنگل گردشی و برآوردهای کارشناسی در بخشهای محدودی از جنگلهای زاگرس 110 اصله درخت در هکتار هم به ثبت رسیده است اما در مناطقی که درختان دچار زوال بلوط شدهاند، تعداد درختان به طور قطع زیر 25 اصله در هکتار است.
البته استاد جنگلشناسی دانشگاه تهران هم در صحت اعداد ارایه شده بوسیله سازمان جنگلها تردید دارد.
محمد رضا مروی مهاجر میگوید: اعداد ارایه شده بوسیله سازمان جنگلها بیشتر جنبه تئوری دارد. حتی اعلام رقم یک میلیون و 300 هزار هکتار برای سطح جنگلهای خشک شده بلوط فاقد بنیه علمی قوی است.
وی اضافه میکند: در زاگرس سطوح زیادی از جنگل خشک شده اما سطح آن ممکن است یک میلیون هکتار هم نباشد. این سطوح به صورت پراکنده در جنگل قرار گرفتهاند.
استاد جنگلشناسی دانشگاه تهران تاکید میکند: از اینکه جنگلهای زاگرس خشک شده تعجب نکردم. چون متاسفانه منتظر چنین پیامدهایی بودم. طبیعت روزی جواب دخالتهای بیرویه انسان در جنگلها را میدهد.
وی درباره وضعیت تراکم جنگلهای زاگرس، بیان میکند: در زاگرس فاصله درختان بیش از 10 متر است. تقریبا در هر 20 تا 30 متر یک درخت وجود دارد. بنابراین در هکتار تقریبا 30 تا 50 درخت وجود دارد.
مروی مهاجر ادامه میدهد: جنگلهای زاگرس تنک بوده و دخالتهای انسان آنها را تنکتر کرده است. خاک جنگل فشرده شده و در داخل آنها سد و جاده ساخته شده است. گوسفند و بز داخل جنگل رها کردهایم.
وی با اشاره به اینکه مسئولان با حسن نیت برخی طرحها را اجرا میکنند، میگوید: طرح طوبی از جمله طرحهایی است که با هدف توسعه کشت بادام در جنگلهای زاگرس اجرا شد. اینها مسائل سلیقهای و مدیریتی است که بدون توجه به تبعات آن اجرا شده است.
استاد جنگلشناسی دانشگاه تهران تاکید میکند: باید همین میزان جنگل زاگرسی که برای کشور باقی مانده را قدر بدانیم. زیرا این جنگلها نقش فوقالعادهای در حفظ آب کشور دارند.
جنگلهای زاگرس که روزگاری حدود 10 میلیون هکتار وسعت داشتند، بهدلیل سهلانگاریهای انجام شده در حفظ و حراست از این جنگلها به شدت تحلیل رفتهاند. امروز وسعت جنگلهای زاگرس به کمتر از 6 میلیون هکتار رسیده است. تلاش برای حفظ این جنگلها و جلب نظر مسئولان امری مطلوب و پسندیده است اما دروغگویی و اغراق در ارایه آمار به طور حتم نتیجه عکس دارد.
منبع: روزنامه تابناک
دیدگاه تان را بنویسید