مسیر توسعه کشاورزی از بیراهههای آماری نمیگذرد
مهندس محمدرضا جمشیدی
عباس کشاورز، معاون امور تولیدات گیاهی وزارت جهادکشاورزی اعلام کرد که حدود 15 میلیون هکتار از اراضی کشور زیرکشت محصولات کشاورزی میرود که از این حجم 5/8 میلیون هکتار اراضی آبی و بیش از 6 میلیون هکتار دیم است و البته 3 میلیون هکتار نیز سطح باغات کشور را شامل میشود. این آمار را که مطالعه میکنیم از یک بعد بسیار امیدوار میشویم که سرانجام مدیری در وزارت جهادکشاورزی دولت یازدهم آماری مبتنی بر واقعیت ارایه میدهد، چرا که در طول یک دهه گذشته همواره فقدان آمارهای قابل استناد و شاید هم به نوعی آمارسازی نهتنها از ارایه تصویر واقعی از کشاورزی ما را دچار مشکل کرد، بلکه با آدرسهای نادرستی که به مخاطبان میداد در عمل امکان هرگونه برنامهریزی جهت حرکت به سوی جلو را سلب کرده بود.
مقولههایی نظیر اختلاف آماری مصرف سرانه برنج از 36 کیلوگرم تا 44 کیلوگرم سالها محل مناقشه دو وزارتخانه کشور بود و پربیراه نیست در چنین فضایی همواره در زمینه واردات برنج و تنظیم بازار با مشکلات عدیدهای روبهرو بودهایم.
در آمار تولید شیر نیز حتی تا 3 میلیون تن هم اختلاف معنادار میان ارقام اعلامشده وجود داشت و بدیهی است که در چنین شرایطی، نمیتوانستیم برای واردات علوفه، توسعه دامداریها و... برنامهریزی اصولی داشته باشیم.
و اما از همه مهمتر تشکیکهای متعددی است که در آمار کلی تولیدات محصولات کشاورزی همواره پدیدار میشد و نهتنها آدرس نادرستی به مدیریتهای بالادستی میداد، بلکه حتی افکار عمومی داخل بخش را نیز به بیراهه میکشاند.
اینکه در آمارها یک بار علوفه را محاسبه کنیم، بعد آمار تولید گوشت قرمز را محاسبه کرده و یک بار هم آمار تولید شیر خام را به آنها اضافه کنیم، همان بیراهه آماری است که برنامهریزیهای بلندمدت را دچار اشکال میکند.
و اما بر مبنای آمار ارایهشده معاون وزیر جهاد کشاورزی چند پرسش مطرح است که بیشک یافتن پاسخهای منطقی این پرسشها شاید به نوعی کلید توسعه بخش کشاورزی به حساب آید:
1- آمار ارایهشده نشان میدهد که تنها از 15 میلیون هکتار از اراضی قابل کشت کشور استفاده میشود و هنوز هم معلوم نیست چرا هیچ تدبیری در طول دهههای گذشته برای استفاده از 2 تا 3 میلیون هکتار دیگر از زمینهای دارای قابلیت کشت اندیشیده نشده است.
2- در اینکه در کشوری نظیر ایران با متوسط بارندگی حتی کمتر از 250 میلیمتر چارهای جز کشت دیم وجود ندارد، هیچ تردیدی نیست، اما در این خصوص چه تدابیری جهت اصلاح و آمادهسازی اصولی زمینهای کشت دیم اندیشیدهایم و تا چه حد بذور اصلاحشده و مقاوم در این اراضی مورد استفاده قرار میگیرد؟
کشت در اراضی شیبدار چند درصد این زمینها را شامل میشود و تا چه میزان به بوته فراموشی سپرده شده است؟
3- راهکارهای مقابله با فرسایش در کجای این برنامهریزیها قرار داشته و دلایل از دست رفتن تدریجی حاصلخیزی زمینهای دیم چیست و چرا هیچ مرجعی با این روند مقابله نمیکند؟
4- و اما مهمترین قسمت 5/8 میلیون هکتار اراضی آبی کشور است که بالغ بر 90 درصد از مصرف آب کشور را به خود اختصاص داده است. به راستی جایگاه بهرهوری در این زمینها که شاکله کشاورزی کشور را دربرمیگیرد، کجاست؟
آرمانهای برنامه 10 ساله تعمیم روشهای نوین آبیاری در مزارع کشور چه میزان بوده و امروز چند درصد اراضی آبی کشور به صورت تحت فشار آبیاری میشود و چرا هنوز هم تولیدات اکثر مزارع کشور از زمینهایی حاصل میشود که با روش غرقابی آبیاری شده است؟
نحوه نظارت بر چاههای عمیق تأمین آب کشاورزی چگونه بوده است که هر سال شاهد شور شدن سطح بیشتری از اراضی حاصلخیزمان هستیم و صدایی هم بلند نمیشود؟
و سرانجام اینکه جایگاه الگوی کشت، تناوب زراعی و بهرهوری در کشاورزی کشور چگونه تعریف شده و تیم استخوانخردکرده فعلی جهاد کشاورزی که جملگی از مجربان بخش به شمار میروند چه برنامههایی دارند؟
پرسشهای بسیاری در این خصوص وجود دارد که هر فرد علاقهمند به کشاورزی ایرانزمین در دل خود دارد، اما با توجه به شناختی که از مجموعه توانمند فعلی جهاد کشاورزی وجود دارد، حیف است حتی یک روز را از دست بدهیم. تمام اقدامات انجام شده تاکنون درخور تحسین بوده، اما بپذیریم "آمار" کلید هر نوع برنامهریزی است و با توجه به گستردگی بخش کشاورزی و زمانبر بودن استخراج آمار صحیح ،چارهای جز در اولویت قرار گرفتن ارایه آمار همه زیربخشها وجود ندارد.
دیدگاه تان را بنویسید