چه شد که خودکفایی گندم بر باد رفت! / روند ادامهدار واردات گندم به ایران
لیلا مرگن
بر اساس آمارهای منتشر شده گمرک، در 10 ماهه ابتدای سال جاری، حجم واردات گندم نسبت به مدت مشابه سال قبل به میزان 43.1درصد کاهشیافته است. متولیان بخش تولید معتقدند امسال نیز باید کسریها را از طریق واردات جبران کنیم.
گندم یکی از محصولات اساسی مورد نیاز جامعه ایرانی است. نان حاصل از گندم، در تمام وعدههای غذایی خانوادهها جا دارد. به همین دلیل دولت همه ساله تدابیر ویژهای برای تامین نیازها و تولید این محصول استراتژیک میاندیشد. خرید تضمینی گندم و ایجاد انحصار دولتی برای خرید این محصول از اهمیت تامین آن برای دولتمردان حکایت دارد. اما متاسفانه همین انحصارها سبب شده که در سالهای اخیر قیمت گندم تولید شده در داخل پایین نگه داشته شود و بهای ارزان آن، انگیزه کافی برای برخی سوداگران در راستای خروج محصول تولیدی از کشور فراهم شود. هرچند که حجم گندم قاچاق شده از ایران زیاد نیست، اما منصفانه نبودن قیمت خرید تضمینی گندم در سال 91، انگیزه کشاورزان برای تولید را به شدت کاهش داد به نحوی که با افت چشمگیر تولید محصول در این سال مواجه شدیم. در سال گذشته قیمت خرید تضمینی گندم با وساطت مجلس دو بار تغییر کرد تا کشاورزان محصول خود را به دولت بفروشند، اما متاسفانه تصمیمات خلق الساعه سبب شد تا بار دیگر نام «گندم» در صدر فهرست واردات کشور جاخوش کند.
ثبت رکوردی جدید در واردات گندم
در سال زراعی 91-90، مسئولان وزارت جهاد کشاورزی پیشبینی میکردند که حدود 14.5 میلیون تن گندم از مزارع کشور برداشت شود. اما بهدلیل مشکلاتی که در زمان توزیع کود پدید آمد، تولید با افت مواجه شد. بهرغم تمام این نابسامانیها، مسئولان وقت وزارت جهاد کشاورزی اعلام کردند که حجم کل تولید گندم ایران به 12.5 میلیون تن رسیده است. اما در طول سال 91، ایران رکورد دار واردات گندم بود، به نحوی که بر اساس آمار گمرک 6 میلیون تن از این محصول در مرزهای کشور ترخیص و به سوی سیلوها سرازیر شد. از آنجا که نیاز سالانه کشور برای تولید نان حدود 10.5 میلیون تن است، واردات 6 میلیون تنی گندم و پیوستن نام ایران به فهرست بزرگترین واردکنندگان گندم جهان شوکی بزرگ به بخش تولید ایجاد کرد.
در آن مقطع، اخباری در زمینه مصرف گندم در دامداریها یا قاچاق آن به کشورهای همسایه به گوش میرسید، اما به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، حجم کل گندمی که به خارج از کشور قاچاق یا جذب دامداریها شد، به دو میلیون تن هم نمیرسید.
این کارشناسان معتقد بودند که بهدلیل ضریب تبدیل پایین گندم، استفاده از این محصول در واحدهای صنعتی، برای فعالان صنعت دام و طیور صرفه اقتصادی ندارد. ضمن اینکه برای خروج گندم مازادی که به اعتقاد مسئولان وقت وزارت جهادکشاورزی تولید شده اما بهدلیل قیمت پایین خرید تضمینی جاذبه برای قاچاق آن فراهم شده، نیاز به تعداد زیادی کامیون برای انتقال آن به خارج از مرزها بود. با توجه به ادعای مسئولان وزارت جهادکشاورزی درباره تولید 12.5 میلیون تنی گندم و واردات 6 میلیون تنی این محصول، در مجموع سیلوهای ایران در سال 91، 18.5 تن گندم را باید در خود ذخیره میکردند.
از آنجا که ظرفیت سیلوهای کشور به این میزان نیست و تقریبا معادل نیازهای کشور است، در سال گذشته حدود 8 میلیون تن گندم مازاد داشتیم که باید تدبیری برای آن اندیشیده میشد. درست در همین زمان بود که اخبار غیرموثقی درباره قاچاق گندم ایران به کشورهای همسایه منتشر شد. اما برای خروج این میزان گندم از مرزهای ایران باید با اتمام فصل برداشت، هر 5 دقیقه یک کامیون 20 تنی از مرزهای کشور خارج میشد. از آنجا که هیچگاه مصرف سوختدیزلی در ایران دچار جهش نشد، همچنین ترافیک بیسابقه در مرزهای ایران گزارش نشده است، پس مساله خروج گندم از کشور طی سال 91 منتفی میشود.
تولید گندم فقط 7 میلیون تن بود
در سال گذشته 2.5 میلیون تن گندم به وسیله شرکت بازرگانی دولتی خریداری شد و کارخانجات آردسازی که برای نخستین بار وارد بازار خرید این محصول به طور مستقیم از تولیدکنندگان شده بودند نیز یک میلیون تن گندم خریداری کردند. 1.5 میلیون تن گندم در سال با عنوان خود مصرفی در روستاها به مصرف میرسد، همچنین در سال 91، دو میلیون تن گندم به خارج قاچاق و صرف دامداریها شد. بنابراین چنین میتوان نتیجه گرفت که حجم کل گندم تولیدی در کشور 7 میلیون تن بوده است.
اگرچه تنها آمار موجود در زمینه تولید گندم همان عدد 12.5 میلیون تن اعلام شده به وسیله مسئولان وزارت جهاد کشاورزی در دولت دهم است، اما اظهارات رئیسجمهوری در نشستی تلویزیونی درباره خالی بودن سیلوهای برخی شهرها از گندم، بر این واقعیت که حجم تولید گندم در سال 91 حتی حدود 7 میلیون تن بوده، صحه میگذارد. حسن روحانی در این نشست تلویزیونی گفت که سیلوهای برخی از شهرها به اندازه نیاز چند روز آن شهر نیز ذخیره گندم نداشته است.
تحویل گرفتن سیلوهای خالی به وسیله دولت یازدهم، به این نکته دلالت دارد که 6 میلیون تن گندم وارداتی در سال 91، مازاد نبوده و به طور کامل در داخل مصرف شده است.
با روی کار آمدن دولت یازدهم، اگرچه کسی پاسخ دقیقی درباره حجم تولید گندم در سال زراعی گذشته نمیتواند ارایه کند، اما تدابیر ویژهای برای توزیع به موقع کود به منظور تولید بیشتر محصول در کشور اندیشیده شد. شاید این تدابیر سبب شده که بهرغم کاهش قیمت جهانی گندم، حجم واردات بیش از دو میلیون تن کاهش یابد. بر اساس آمار گمرک حجم واردات گندم در 10 ماهه نخست سال 91، پنج میلیون و 490 هزار و 800 تن بوده که این رقم در مدت مشابه سال 92 به سه میلیون و 126 هزار و 600 تن رسیده است. این در حالی است که قیمت هر تن گندم در سال 91، 374.4 دلار بوده که این رقم با افت 0.6 درصدی به 372.1 دلار به ازای هر تن در سال 92 رسیده است.
معاون تولیدات گیاهی وزارت جهادکشاورزی درباره دلیل کاهش واردات گندم و اینکه آیا امسال حجم تولید افزایش خواهد یافت یا خیر، میگوید: اگرچه میزان تولید افزایش مییابد، اما کسریها با واردات جبران خواهد شد.
عباس کشاورز ادامه میدهد: اما میزان واردات به اندازه سال گذشته نخواهد بود.
وی در پاسخ به پرسشی درباره حجم واقعی تولید گندم در سال 91 تاکید میکند: آمارها به وسیله معاونت برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهادکشاورزی ارایه خواهد شد.
کشاورز درباره تخمین حجم تولید گندم در سال جاری، میگوید: تخمین تولید در اسفند ماه سال جاری انجام میشود.
با توجه به اینکه همواره بخش تولید در بخش آمار با مشکل مواجه بوده و در بیشتر موارد نبود آمارهای درست از سوی وزارت جهادکشاورزی دلیل اصلی کمبود یا مازاد محصولات اعلام میشود، لازم است متولیان بخش تولید برنامه جدی برای اصلاح سیستم آماری این وزارتخانه داشته باشند./
منبع: روزنامه تابناک-92/11/28
دیدگاه تان را بنویسید