معجزه هلند در تولید محصولات غذایی!(خسرو معتضد، تاریخدان ومجری تلویزیون)
این متن مقاله ای از خسرو معتضد تاریخ دان و مجری شناخته شده برنامه های تاریخی رسانه ملی است که این بار طی گزارشی به طرح دغدغه های فزاینده خود از وضعیت حاکم بر سیاست های کشاورزی کشورمان طی دوران تاریخ تصمیم گیری در کشورمان پرداخته است. نکاتی که اگرچه شاید در مواردی به چاشنی احساس هم آغشته شده باشد اما عصاره آن حاوی نکاتی است که اطلاع از ان ها و کشف پاسخی قانع کننده برای آن ها می تواند در تلنگر به اذهان و یافتن راهکارهایی تازه راهگشا باش. کما اینکه اگر تصمیم عاجلی برای حل معضلات ساختاری کشاورزی گرفته نشود، حتما در تاریخ 100 سال آینده نسل بعد از کلام زهرآگین تری در مورد نسل امروز صحبت خواهد کرد! به هر حال متن این گزارش را که در صفحه 15روزنامه "اقتصادپویا" منتشر شده است، می خوانیم:
* نمیدانم ما را چه شده است که هنوز به سبک دوران هوشنگ پیشداد و تهمورس کشاورزی میکنیم!
* چرا هلندیها در مساحت کم کشورشان، یکچهارم فلفل و دلمه فرنگی جهان را تولید میکنند،اما، ما...!
* چرا ما باید در حالی که شعار مرگ بر آمریکا میدهیم، میلیونها تن گندم از آمریکا بخریم؟
* چه عیبی دارد سههزار کشاورز هلندی و دانمارکی بیاوریم به ما بیاموزند چه باید بکنیم تا این حد محتاج واردات غذا نباشیم؟
*****
"واقعیت عجیب و دردناکی بود، واقعیتی با فیلمی رنگی، تصاویر مستند و آمار دقیق و باورنکردنی.
هلند یکچهارم فلفل دلمهای جهان را در مزارع مصنوعی خود از پشم و سنگ تولید میکند! چون آفتاب زیاد ندارد، از لامپهای خورشیدیسان بهره میگیرد. کشوری کوچک و کممساحت (40 هزار کیلومترمربع). البته این وسعت فقط ۱۰ هزار کیلومتر بیشتر از وسعت استان قزوین خودمان است. یکچهارم فلفل دلمهای، یکسوم گوجهفرنگی و چندچندم خیار و کلم و کاهو و کدو و بادمجان جهان از هلند میآید! تمام صیفیجات اروپا از هلند تأمین میشود. اعراب خوشنشین صبحانه خود را با شیرها (حلیب) و تخممرغ و پنیر و کره و خامه هلندی در خاورمیانه عربی آغاز میکنند. جالبتر اینکه محصولات کشاورزی از خاک بیرون نمیآید. آن را در مزارع مصنوعی از میان پشم و سنگ تولید میکنند. مزارع را با لامپهایی همانند نور خورشید که بر آن افشانده میشود حرارت میدهند و محصول را آماده میکنند.
ای کاش قلم و کاغذی در دسترسم بود تا آن آمارها از تولید صیفیجات و شیر و کره و پنیر هلند و گلهایی که به سراسر جهان صادر میشود را یادداشت میکردم. کشت هیدروپونیک را شنیدهام، اما ندانستم و نفهمیدم که چگونه میتوان از میان پشت و سنگ آن همه گوجهفرنگیهای درشت و خیارهای قلمی و کاهوی پیچ بزرگ و فلفل دلمهای و بادمجان و کدو تولید کرد.
چه مزارع سرسبزی بود. از صبح تا شام کشاورزان خوشلباس مرد و زن در مزارع قدم میزدند. خم و راست میشدند. بوتههای سبزی و صیفی و میوه را بررسی میکردند، بعد دهها کامیون میآمدند. کارگران که گوینده گفت بیشتر از مهاجران اروپای شرقی بودند؛ صندوق، صندوق، خیار و کلم و فلفل و کدو و بادمجان و گوجهفرنگی بار میزدند. روی هر کاهوی پیچ و روی هر محصول علامت مخصوص مزرعه را میچسباندند و کامیونهای بزرگ روانه بندرگاهها میشدند تا محصولات را به سراسر اروپا و سایر کشورهای جهان برسانند. آمار محصولات را گوینده تلویزیون، مرتباً در طول یک شبانهروز از مزارع به شهرها و بنادر حمل میشد، اعلام میکرد.
میگفت در روش پشم و سنگ از کود شیمیایی استفاده نمیشود و به محیط زیست آسیب کمتری میرسد. میگفت باران زیاد به محصول ضرر میزند. از این رو مزارع زیر سوله تعبیه شده بود. شب و روز با نور مصنوعی تحت پوشش بود. تا چشم کار میکرد سرسبزی بود. میگفت با توربینهای مخصوص گازی، برق لامپهای خورشیدی تأمین میشد. آنقدر گفت و گفت که خوابم برد. دیدم به اعصار گذشته ایران بازگشتهام. زمانی که دهکدهها مرکز تمدن ایران بودند، زمانی که گندم و جو و انواع میوههای ایران، به ارزانترین قیمت در دسترس مردم بود و از نوبر شدن میوه تا دسترسی عوامالناس به آن دو، سه هفته بیشتر طول نمیکشید. تجسم کردم زمانی را که شیر و گوشت و پشم و پوست گوسفند ایرانی، مایه معیشت و ملک ایران بود. خوانده بودم که چوپانان ایرانی گوسفندهای ایرانی را تا مرز عثمانی میبردند و در ازای طلای نقد، تحویل چوپانان عثمانی میدادند که آنها گوسفندها را همین طور در حال چرا تا یونان و مجارستان و صربستان و رومانی میبردند. به یاد آوردم که از اغنام و احشام ایران هم شیر و لبنیات و ماست و پنیر و خامه و از گوشت اغنام غذای تابستان و زمستان مردم تهیه میشد. گوشت برای زمستان را در چربی نیمهپز کرده در مُشکهای مخصوص میریختند و در زمستان مصرف میکردند. به یادم آمد 100 خیار یک قران فروخته میشد. آنقدر سبزیجات و سیبزمینی و گوجهفرنگی ارزان بود که تا ۲۵ سال پیشبهای سیبزمینی و پیاز زیر یک تومان بود.
نمیدانم ما را چه شده است که هنوز به سبک دوران هوشنگ پیشداد و تهمورس کشاورزی میکنیم. از این همه ابداعات کشاورزی صنفی بیخبریم. یک سال آنقدر سیبزمینی میکاریم که مفت و مجانی توزیع میکنیم و سالی آنقدر بیبرنامهریزی اقدام میکنیم که سیبزمینی کیلویی دوهزار و ۵۰۰ تومان به مردم فروخته میشود. نمیدانم آن زمانها این همه واسطهها و دلالها کجا بودند!؟ کشاورز ایرانی امروز هم چندان نصیبی از تولیدات خود و تلاش بهار و تابستان و پاییز و زمستان نمیبرد، اما واسطهها و دلالان پورشه سوار میشوند.
نمیدانم چرا چای معطر ایرانی را باید از فروشگاه آزاد فرودگاه امام (ره) خریداری کرد و تا دلتان میخواهد چای مشکوک و قاچاق خارجی فراوان است؟ چرا هلندیها در مساحت کم کشورشان یکچهارم فلفل و دلمهفرنگی جهان را تولید میکنند؟ چرا ما با این سرزمین وسیع باید ذرت برای غذای ماکیان را از اسپانیا وارد کنیم؟ چرا باید عدس را از کانادا وارد کنیم؟ چرا باید در حالی که شعار مرگ بر آمریکا میدهیم میلیونها تن گندم از آمریکا بخریم؟ چه عیب و ایرادی دارد چند متخصص کشاورزی پشم و سنگ از هلند بیاوریم یا شاگرد کشاورزی به آن کشور بفرستیم که یادمان بدهند چگونه میتوان بدون خاک آن همه محصولات کشاورزی بهدست آورد!؟ در هر دهکوره ایرانی شعبه لیسانسه دانشگاه آزاد زدهایم؟! اما مرتباً کامپیوتر و تاریخ و تاریخ هنر و روانشناسی و زبان فرانسه و ایتالیایی و آلمانی بیرون میدهیم. رشتههای دانشگاهی مناسب با نیازهای مملکت نیست. چرا مهندسی زراعی، شیوه تعمیر تراکتور و بذرپاش آموزش داده نمیشود!؟ چرا آسیبشناس سموم و آفات محصولات کشاورزی تحویل نمیدهیم!؟ چرا متخصص و گیاهشناس بیرون نمیآیند، چقدر لیسانسه ادبیات، روانشناسی، تاریخ هنر، تاریخ، علوم اجتماعی مورد نیاز مملکت است!؟ یک متخصص تحصیلکرده تعمیر خودرو، یخچال، گاز، شوفاژ نداریم. این همه لیسانسه پشت میزنشین برای چه میخواهیم؟ در هر بخشی ضعیف و مبتدی هستیم. در تعمیرات خودرو و وسایل خانگی. بهراستی از نظر نیروی انسانی مجرب در مضیقهایم. یک آسانسور را وقتی خراب میشود، نمیتوانیم رفع عیب کنیم، برقکار حسابی نداریم. در روستاها و مزارع و مراتع به صدها متخصص نیاز داریم. این هلندیها چگونه میتوانند این همه محصولات کشاورزی، گوشت و دام و آن همه لبنیات تولید و به دنیا صادر کنند!؟ چگونه ما نمیتوانیم!؟ چه عیبی دارد سههزار کشاورز هلندی و دانمارکی بیاوریم به ما بیاموزند چه باید بکنیم که اینقدر محتاج واردات غذا نباشیم؟ هلند فلفل دلمهای، گوجهفرنگی، خیار، کدو، بادمجان اروپا و بسیاری از کشورهای جهان را تولید میکند. این کشور کوچک کممساحت، لبنیات خاورمیانه عربی و غیرعربی را تولید و صادر میکند. از گاوهای ایران نمیتوان شیر و کره و خامه به اندازه کافی بهدست آورد! باید میلیونها دلار پول به هلند بدهیم و کره هلندی وارد کرده در بستههای 50 گرمی 1۲۰۰ تومان بفروشیم، یعنی کره کیلویی ۲4 هزار تومان برای مصرفکننده تمام میشود! از آن سو میمون به فضا میفرستیم! در این بیپولی میخواهیم چیزی کم و کسرتر از روسیه و آمریکا و چین نداشته باشیم. بسیار خوب فرستادیم، کو آن وسایل و تکنولوژی و سفینهنوردی که مثلاً در ماه پیاده شویم و چندین هزار کیلومترمربع را برای خودمان به ثبت برسانیم؟ تازه چه شود؟ کشوری که گندم و کره و پنیر و گوشت و برنج و ذرت خود را از خارجه وارد میکند و نمیتواند غذای مورد نیاز مردم خود را تأمین کند و باید ناز فرنگیان پررو و پرادعا را بخرد از میمون فرستادنش به هوا چه حاصل؟ حیف این میلیاردها دلاری نیست که خرج این پز دادنها بشود؟
آیا بهتر نیست با یک اراده محکم و استوار جهاد کشاورزی واقعی در سراسر کشور ایجاد کنیم؟ آیا بهتر نیست از نیروی انسانی متنابهی که هر سال زیر پرچم فرا خوانده میشوند برای یک نهضت خوداتکایی کشاورزی و خواربار استفاده کنیم؟ بهتر نیست دانشآموزان جوان بهویژه در روستاها را به مزارع و مراتع برای آشنایی بیشتر با زراعت و دامپروری دعوت کنیم و طرز کشت پیاز و سیبزمینی و گندم و جو و ذرت و انواع سبزیها و میوهها را به آنان بیاموزیم؟ خجالتآور است در کشوری که 10 هزار سال سابقه کشاورزی و دامپروری دارد از خارجیان التماس کنیم به ما گندم و برنج و گوشت قرمز و ماکیان در برابر ارز نفتی صدقه بدهند؟ واقعا خجالتآور است.
خواننده عزیز، هلند کشور ایدهآلی نیست. در سالهای اخیر در این کشور که زمانی از پاکیزهترین و از نظر اخلاقی از بهترین جوامع اروپا محسوب میشد برای جلب توریستهای خارجی اجازه استفاده از حشیش و مواد مخدر داده شده است. متأسفانه حتی در رستورانها حشیش و ماریجوانا و دیگر مواد ارائه میشود. همجنسبازی در این کشور آزاد شده است. خودشان میدانند و اخلاقشان؛ اما چرا باید ایران با مساحت فوقالعاده یک میلیون و 646 هزار و 1۹۵ کیلومترمربع قادر به تأمین غذای خود نباشد. (یکی از مقامات اخیراً به من گفت که بر اساس محاسبات ماهوارهای جدید و فیلمهای گرفته شده از فضا، مساحت ایران بیشتر از این مقدار و حدود یک میلیون و 900 هزار کیلومترمربع است، اما من نپذیرفتم و سندی در دست ندارم که ثابت کند ایران مساحتی بیش از آنچه تمام اطلسهای جغرافیایی مینویسند داشته باشد، مگر آنکه معجزه شده و نقشه ایران کِش آمده باشد!) با پدیده سدسازی در سالهای دهه 1۳4۰ خورشیدی به بعد، تعداد زیادی سد در ایران احداث شد که مانع به هدر رفتن آبهای رودخانهها و باران و فرو رفتن آن در زمین شد. در ایران همه مناطق خشک نیست و بارندگی در نواحی شمالی و غربی و شمال شرقی و شرقی و گهگاه مناطق دیگر کم نیست. فقط مرکز و جنوب و جنوب شرقی ایران کمباران است. آیا نمیتوان کاری کرد آبهایی که تولید سیل و سیلاب میکند مهار شود؟ آیا نمیتوان طرح پخته کلنلهای آمریکایی در باب احداث شرعهای از دریای کاسپین به خلیج فارس را همانطور که آمریکاییها در پاناما و فرانسویها در مصر و روسها در قراقوروم کردند و مناطق زیادی سرسبز و حاصلخیز شد را اجرا کرد و کشور را از کمآبی نجات داد؟
این روزها تمام مشکلات کشاورزی کشور به این موضوع منتهی شده است که چرا دولت گذشته خبط و خطا کرد و ساختمان نمیدانم 20 طبقهای شیشهای وزارت کشاورزی را فروخت؟ باز میگویند وجه فروش چند ده میلیون تومانی این ساختمان به صندوق دولت وصول نشده است؟ فکر میکنید خریدار کیست؟ قوه قضاییه؟ عجبا مگر قوه قضاییه یک شرکت خصوصی است؟ قوه قضاییه که درآمد تولیدی ندارد، صندوق قوه قضاییه بخشی از صندوق مملکت است. میخواهند از این جیب پول بردارند به آن جیب بگذارند. صندوق قوه قضاییه نتوانسته بهای این ساختمان را به صندوق دولت بپردازد! واویلا! عجب مصیبتی. اینکه کاری ندارد، پولی که رد نشده است. با یک تصویبنامه ساختمان برمیگردد به وزارت جهادکشاورزی! بسیار خوب همه امور اصلاح میشود؟ یعنی اگر ساختمان شیشهای را به وزارت جهاد کشاورزی بازگرداندند وضعیت کشاورزی کشور مرتب و منظم شده، محصولات افزایش یافته از خرید گندم از آمریکا و استرالیا و آفریقای جنوبی و سایر ملل غلهخیز و از خرید شیر و لبنیات و کره از هلند و دانمارک و از خرید تخممرغ از سایر ممالک جهان و عدس از کانادا و لوبیاچیتی و رب گوجهفرنگی از چین رهایی خواهیم یافت؟ من فکر میکنم نظر احمدینژاد این بود که مهندسان کشاورزی به جای نشستن در اتاقهای ساختمان شیشهای به مزارع و مراتع میرفتند و کشاورزی رونقی مییافت. لبنیات و تولید گوشت قرمز و ماکیان و شیلات مانند سایر کشورها میشد. سیبزمینی و پیاز و گوجهفرنگی و فلفل دلمهای و بادمجان آنقدر زیاد میشد که نیاز به واردات نبود.
راستی چرا باید انگور و انواع میوهها را از آمریکای جنوبی و آفریقا وارد کنیم؟ موز استثنا است و بهای اصلی آن ارزان است چرا پرتقال و سیب و نارنگی از خارجه باید آورده شود. راستی این دست نیاز ما کی کوتاه خواهد شد؟/
منبع: روزنامه اقتصاد پویا - 16/9/92 - صفحه 15
دیدگاه تان را بنویسید