نگاهی به سازوکارهای اشتغالزایی از کشاورزی ارگانیک

مجید ذوالفقاری

کدخبر: 14827

ده‌ها سال قبل وقتی نخستین گروه فضانوردان آمریکایی به فضا رفتند، در باگشت وقتی از آنها خواسته شد تا گزارش های مکتوب خود را از این سفر فضایی ارائه نمایند، آنان اظهار داشتند که به دلیل شرایط خاص بی وزنی در فضا، خودکارهای آنها کار نمی کرد و لذا نتوانسته اند مطلبی را بنویسند؛ به هر حال این اشکال به وجود آمده خیلی جدی گرفته شد و پس از تحقیقاتی پر هزینه، خودکارهایی ساخته شد که در شرایط بی وزنی و دمای مختلف بتواند بنویسد. سپس آنها در صدد بر آمدند تا بفهمند که روس ها چطور این مشکل را حل کرده اند!؟ پس از تلاش زیاد جاسوسان کشف جالبی کردند و آن این بود که روس ها مداد به دست فضانوردان خود داده اند و از این طریق مشکل را حل نموده اند،اما منظور ما از طرح این ماجرا آن بود تا اندکی جا در پای اساتید علم موفقیت بگذاریم و در مورد اهمیت تمرکز برحل برخی مشکلات از طریق توجه به راهکارهای گوناگون و تکیه بر خرد جمعی صاحبنظران، مطالبی را به عرض برسانیم.

اما مشکلی که قصد داریم راجع به آن به بحث بپردازیم، موضوع اشتغالزایی برای جامعه دانش آموختگان بخش کشاورزی و جوانان روستاها و برخی راهکارهای پیش رو است و یکی از روش های نوین موجود در این خصوص، توسعه اشتغال از طریق گسترش کشاورزی و دامپروری ارگانیک است. موضوع مهم اشتغال و توجه به سازو کارهای تامین فرصت های شغلی پایدار از دغدغه ها و اهداف اصلی سازمان نظام مهندسی کشاورزی در سال های اخیر بوده است.

حتماً مطلع هستید که یکی از برنامه های دولت دهم تامین حداقل 700 هزار فرصت شغلی در بخش کشاورزی در سال بود که بر اساس بر آوردهای سال 1390خورشیدی از عدم تحقق بخش زیادی از این هدف حکایت دارد، ضمن اینکه هزینه ایجاد یک شغل پایدار در بخش به طور متوسط بین 20 تا 50 میلیون تومان برآورد شده است. از سویی به علت در آمدزا بودن رشته های کشاورزی برای دانشگاه های غیر دولتی ها در 2 دهه گذشته شاهد پذیرش بی رویه دانشجو بوده ایم، اینک این پرسش مهم پیش می آید که چطور می توان فراتر از اقدامات متداول موجود برای موج جدید دانش آموختگان جویای کار گام های اساسی تری برداشت؟

در ابتدا باید بگوئیم که طبق تحقیقات معتبر جهانی، کشاورزان ایران و بهره برداران این بخش از نظر میل به کار آفرینی و ریسک پذیری در رتبه سوم تا پنجم جهان قرار دارند و این سرمایه با ارزشی محسوب می شود؛ پس می توان با همت مسئولین امیدهای بیشتری به بحث اشتغال زایی از زوایای پنهان و پتانسیل های مختلف بخش و از جمله پروسه ارگانیک داشته باشیم، اما در این وادی باید توجه داشت که این انرژی و علاقه ذکر شده، باید بطور مستمر به جامعه تحصیل کردگان کشاورزی جوان تزریق گردد.

طبق برآورده حدود 80 درصد دانش آموختگان بخش در شهرها (به ویژه شهرهای بزرگ) ساکن هستند و تمایل یا امکان حضور مستمر آنها در روستاها یا نقاط کمتر توسعه یافته کهتر مهیاست و البته بسیار شایسته است که بحث های آسیب شناسی مربوطه هر چه بیشتر مورد بحث و مطالعه قرار گیرد.

اما به هرحال همانطور که به عرض رسید، بحث کشاورزی ارگانیک یا سبز یکی از زوایا و پتانسیل های پنهان و جدید بخش است. اگر سری به اینترنت بزنیم به هزاران مطلب و مقاله در مورد این موضوع بر می خوریم. یکی از بهترین تعاریف را در پایگاه اینترنتی کمیسیون اقتصادی اروپا مشاهده می کنیم، طبق این تعریف این روش کشاورزی با منابع تجدید شونده و قابل بازیافت هماهنگ است و به سامانه های زیست محیطی از دیدگاه کنترل آفات و بیماری های کشاورزی و دامی توجه می کند و از کاربرد سموم و کودهای شیمیای - هورمون ها -ٱنتی بیوتیک ها و بذر تراریخته اجتناب می ورزد و بکارگیری این روش ها باعث کاهش آلودگی و نهایتاً پایداری اکوسیستم می شود. این برنامه سبز که ساقه ایی 50 ساله دارد نهایتاً در سال 1991 منجر به تدوین و اجرای استاندارهای اروپایی کشاورزی ارگانیک شد و در سال 2006 ارزش بازار ارگانیک اروپا به 14 میلیارد یورو بالغ شد و در حال حاضر بیش از 8 میلیون هکتار از اراضی قاره تحت پوشش فعالیت های ارگانیکی قرار دارد و مشاغل اجرایی و تجاری - گوناگونی به وجود آمده است. فعالیت های ذکر شده شامل طیف وسیعی از محصولات زراعی و باغی و تولیدات دام و طیور و حتی تولید کیف و کفش و داروهای گیاهی - عسل و ظروف ارگانیکی و ... می شود.

در کشور ما تلاش برای توسعه کشاورزی ارگانیک از سابقه ای چند ساله برخوردار است، البته از سال های دور ضرورت پرهیز از مصرف بی رویه سموم شیمیایی و کودهای شیمیایی احساس می شد، زیرا حداقل عامل اولیه 50 درصد ابتلا به بیماری های گوارشی و سرطان در برخی نواحی کشور از ورود باقیمانده و رسوبات شیمیایی سموم و کودها و پسماندهای شیمیایی است و هم اکنون هم کشورمان از حیث سلامت محصولات کشاورزی در رتبه 115 تا 120 جهان قرار دارد. در برخی از مزارع گلخانه ای کشور میزان نیترات 30 تا 60 برابر استاندارد کدکس جهانی در خیار و گوجه است. از سویی ما با ورود گاه و بیگاه سموم ارزان تر و با فرمول های مشکوک چینی و هندی مواجه هستیم (به علت کاهش یارانه های ) که بیشتر دوره کارنس واقعی سموم، بسیار بیشتر از دوره ذکر شده در آن ها است .

همه این عوامل باعث شده که برخی زارعین در گوشه ایی از مزرعه خود اقدام به کشت محصولاتی عاری از سم و کود برای مصرف شخصی خود نمایند البته این راهم بگوئیم که هنوز در کشورهای پیشرفته هم حدود 85 درصد مزارع با روش های قبلی و با استفاده از مصرف فراوان سموم و کودها اداره می شود .

گفته شد که در ایران فعالیت های جدی کشت و زرع ارکانیک از چند سال قبل شروع شده است. در اواخر دولت نهم نخستین برچسب رعایت حد مجاز سموم روی محصولات گلخانه ای در مراسمی نمادین نصب شد و در 5 سال اخیر شاهد شتاب نسبی برنامه های مرتبط هستیم بطوری که قرار است بیشتر گلخانه ها و باغات مهم در طرح تنظیم شناسنامه مبدإ و رعایت حد مجاز سموم قرار گیرند. همچنین طی سال های اخیر شاهد برپایی نمایشگاه محصولات ارگانیک توسط شهرداری تهران و برخی شهرداری های شهرهای بزرگ و تشکل های غیر دولتی هستیم. از سویی طبق برنامه 5 سال پنجم، بنا است در پایان برنامه سطح زیر کشت محصولات ارگانیک به 25 درصد کل سطح زیر کشت کشور برسد (البته در حال حاضر این میزان حددود 5-6 درصد سطح کل است ) همچنین ما با گسترش فعالیت های انجمن ارگانیک ایران مواجه هستیم که کارهایی مثل تدوین ضوابط و ساز و کارهای مربوط وحتی انجام بازرسی های لازم را هم شامل می گردد و درجدیدترین اقدام شاهد تصویب نشان ملی ارگانیک ایران توسط شورای عالی استاندارد کشور بوده ایم . یکی از ملزومات برنامه کشت ارگانیک تجهیز و گسترش آزمایشگاه های آب و خاک است واقعیت آن است که به رغم مصرف انبوه انواع کودهای شیمیایی، بازدهی کود در کشورمان پائین است. اخیراً مسئولین انجمن آزمایشگاه های آب و خاک در نشستی اعلام کردند که بانک اطلاعات ارزشمندی در اثر مراجعات کشاورزان و آزمایشات مربوط ایجاد شده و تهیه نقشه های حاصلخیزی قویاً در دستور کار است که می تواند اشتغالزایی وسیعی برای مهندسین به ارمغان بیاورد.

یا در چند سال اخیر بیش از 2400 شرکت فنی و مشاوره ای با عضویت قریب به 25000 مهندس کشاورزی و دامپروری سازماندهی شده است که در صورت اتصال هر چه بیشتر این شرکت ها به آزمایشگاه های آب و خاک و نیز کلینیک های گیاه پزشکی، می توان حداقل یک روابط یا مشاوره فنی از متخصصین خاک شناسی یا کارشناسان دوره دیده را در هر شرکت بکارگیری نمود و کلاً تلاش در زمینه فعالیت های ارگانیک می تواند زمینه خوبی برای این شرکت ها و نیز تعاونی های تازه تاسیس دانش بنیان باشد و شایسته است در این خصوص شاهد برقراری الزاماتی از سوی مسئولین ارشد کشور باشیم. به ویژه آن که اخیرا حسن روحانی، رییس جمهوری نیز در جمع دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی از بیست برابر کردن بودجه صندوق تحقیقات دانش بنیان خبر داد که همگان صحنه غریو شادی دانشجویان را از تلویزیون دیدند.

در مورد موضوع مورد بحث نگارنده پس از بررسی برخی نظرات بزرگان و صاحبنظران 2 پیشنهاد دیگر را هم در راستای امر اشتغال زایی مناسب یافت:

1- در حال حاضر برای ورود و توزیع انواع کودهای شیمیایی و سموم همچنان کمک ها و یارانه هایی در حد صدها میلیارد تومان پرداخت می شود و شبکه منسجمی برای توزیع آنها با استفاده از امکانات دولتی مهیا است، اما برای روش های ارگانیک مانند مصرف کودهای دامی -کمپوست - ورمی کمپوست - روش های مبارزه بیولوژیک و ...، یارانه و کمک ناچیزی پرداخت می شود، لیکن اگر معادل 10تا 20 درصد یارانه ای که به سموم و کودهای شیمیایی پرداخت می شود با تشکیل صندوقی به امر توسعه کشت وزرع ارگانیک و اصول به زراعی مربوطه اختصاص یابد و با ایجاد پستی بنام ناظرین ارگانیک (یا ناظرین بازیافت) یارانه های مذکور باشید و نظارت مهندسین و شرکت های فنی به کشاورزان پرداخت گردد، این موضوع می تواند جهت اشتغالزایی و نیز توسعه دانش مهندسی بسیار سودمند باشد.

2 - می دانیم که همه ساله مجوزهای گوناگون برای احداث مجتمع های کشت و صنعت شامل گلخانه ها - دامداری ها - واحد های تولید گیاهان دارویی و ... صادر می شود و وام ها و تسهیلات اعطا می گردد. حال اگر قبل از اعطای برخی از این مجوزها و تسهیلات، تعهداتی قوی جهت اتخاذ روش های کشاورزی یا دامپروری ارگانیک اتخاذ شود و بعداً این تعهدات کنترل شود، این موضوع می تواند جهت توسعه این نوع کشاورزی و نیز مشاغل کارشناسی مربوطه کاری سودمند باشد. در مورد موضوع موردبحث ممکن است طرح ها و نظرات متعدد دیگری هم قابل طرح باشد، اما با توجه به اهمیت یافتن فعالیت های ارگانیک و مقبولیتی که این محصولات در جامعه پیدا کرده است، باز خوانی این طرح ها و پیشنهادات از منظر اشتغالزایی برای کارشناسان امری مفید است و امیدواریم در این خصوص شاهد تشکیل اتاق فکرهایی با بانی گری مسئولین دلسوز دولتی باشیم .

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید