اصلاح گیاهان مقاوم نخستین گام آبخیزداری مناطق خشک

در حالی که 95 میلیون هکتار از زمین‌های کشور شیب‌دار و نیاز به عملیات آبخیرداری برای نفوذ آب و جلوگیری از فرسایش است نقش تحقیق و پژوهش برای اصلاح گونه‌های مقاوم به خشکی و شوری برای استقرار گونه‌ها جدی است.

به گزارش ایانا به نقل از فارس، امروزه عملیات آبخیزداری مهمترین عامل در جلوگیری از هدررفت آبها و فرسایش خاک محسوب می‌شود.

به ویژه در کشور ما که بارش یک سوم میانگین جهانی و 16.7 تن در هکتار فرسایش دارد که می‌تواند با قرار گرفتن در پشت سدها سالانه یک سد مخزنی به ظرفیت سد امیرکبیر را پر کند بیش از پیش ضروری است.

علاوه بر این اگر نزولات آسمانی بدون نفوذ به زمین به صورت روان آب از دسترس خارج شود روز به روز سفره‌های آب زیرزمینی کم و کمتر شده و فشردگی خاک، بیابانی شدن و از دست دادن قابلیت استفاده برای زراعت و مرتع سوغات آن خواهد بود.

سفر سه روزه خبرنگار فارس به استان هرمزگان گزارشی از عملیات آبخیزداری در این منطقه و وضعیت جنگل‌های این استان را در پی دارد که با هم می‌خوانیم.

استان هرمزگان با 205 میلیمتر بارندگی معادل یک چهارم میانگین جهانی است و دارای خاک‌هایی بیشتر متمایل به شنی و دانه‌های درشت و بستری مناسب برای فرسایش است.

به رغم تلاش‌های زیادی که برای عملیات آبخیزداری در این منطقه ایجاد شده اما محدودیت‌‌هایی در این استان وجود دارد که مهمترین آن خشکی است که استقرار گیاهان مرتعی را با مشکل مواجه کرده است.

از سوی دیگر به نظر می‌رسد نبود گونه‌های مقاوم به خشکی و شوری از مهمترین محدودیت‌های توسعه عملیات آبخیزداری بیومکانیکی در این استان است که عملیات آبخیزداری این منطقه را تنها محدود به مکانیکی کرده است که به اعتقاد کارشناسان روش مطمئنی نیست.

*رطوبت خلیج فارس کمک ‌کننده اما ناکافی

امید ذاکری رئیس اداره جنگل‌کاری استان هرمزگان می‌گوید: همجواری با خلیج فارس در این استان باعث افزایش نسبی رطوبت هوا شده و تا حدودی می‌توان گونه‌های مختلفی در این منطقه کشت کرد، هزار گونه گیاهی علفی، درختی و درختچه‌ای در این منطقه رشد می‌کنند اما خشکسالی که از 11 الی 12 سال پیش شروع شده و 3 سال اخیر شدت یافته است توسعه عملیات آبخیزداری را با مشکل مواجه کرده و البته اعتبارها هم در این زمینه اندک است.

*لزوم قانون شدن مدیریت جامع کشاورزی و منابع طبیعی در کشور

معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی استان دوگانگی مدیریت بین محیط زیست و جنگلداری و نبودن الگوی جامع مدیریت بین بخش کشاورزی و منابع طبیعی را از مهمترین عامل محدودکننده عنوان می‌کند.

ابوالقاسم حسین‌پور می‌گوید: بخش کشاورزی کار خودش را انجام می‌‌دهد در حالی که بیشتر عملیات آنها به توسعه بیابان‌زایی در این منطقه کمک می‌کند و مغایر با اهداف سازمان منابع طبیعی است.

*الگوی کشت همچنان فراموش شده

وی می‌گوید: برداشت بی‌رویه آب و نبودن الگوی کشت مناسب در بخش کشاورزی، کشت گیاهانی با مصرف آب بیشتر برای مقابله با بیابان‌زایی و توسعه مراتع مناسب نیست.

حسین‌پور می‌گوید: به صورت پایلوت در این استان الگوی جامع مدیریت راه‌اندازی شده و انتظار داریم این مسئله به صورت قانون در کل کشور اجرا شود چرا که اعتقاد داریم اگر برنامه‌ها و سیاست‌های سازمان‌ها همسو با همدیگر نباشد و سیاست‌های بخشی‌نگری برچیده نشود کارنامه موفقی نخواهیم داشت.

*کاهش 30 متری آب زیر زمینی طی چند سال گذشته

به گزارش خبرنگار فارس، برخی کشاورزان اعلام می‌کردند طی چند سال اخیر سطح آب زیرزمینی منطقه تا 30 متر کاهش یافته و فشردگی خاک‌ها باعث شده زمین‌‌های زراعی آنها شکاف بردارند.

معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی استان هرمزگان ادامه می‌دهد: البته برای تغذیه سفره‌های زیرزمینی سدهای خاکی در این استان زده شده که 1.5 متر سطح ایستایی آب زیرزمینی را بالا برده است.

گزارش خبرنگار فارس حاکی است:‌ در بازدیدی که از بند خاکی موسوم به سیاهو در 60 کیلومتری شهر هرمزگان انجام شد نزولات آسمانی در این منطقه جمع می‌شود اما به دلیل دمای بالا در مدت یک الی دو ماه آینده تبخیر می‌شود و به نظر می‌رسد تنها عملیات بیومکانیکی یا کشت نهال‌ها و گیاهان مقاوم مؤثرترین روش خواهد بود.

البته اصغر الیاسی کارشناس آبخیزداری اداره منابع طبیعی در مورد این سد خاکی می‌گوید: 5 چاه و 7 قنات پایین دست در 8 روستای اطراف توسط این بند خاکی تغذیه می‌شود،‌حجم آبگیری سالانه یک میلیون متر مکعب دارد

به گفته وی، ارتفاع مفید این سد خاکی 12 متر است که عملیات احداث آن از سال79 شروع شده و 120 میلیون تومان هزینه شده است.

به هر حال اگرچه به گفته این مقام مسئول 14 بند مشابه دیگر نظیر سد خاکی "سیاهو" در استان وجود دارد اما تا زمانی که این عملیات به همراه کشت گونه‌های گیاهی مقاوم همراه نباشد نتیجه مناسبی نخواهد داشت.

*باغو بزرگترین نهالستان کشور در هرمزگان

همسو با نظر کارشناسان که کشت گونه‌های مقاوم به خشکی و شوری در این منطقه را مهمترین عامل برای توسعه آبخیزداری بیومکانیکی عنوان می‌کنند بزرگترین نهالستان کشور با نام "باغو" در استان هرمزگان شهر بندرعباس در سال 1354 تاسیس شده است.

فریبرز غیبی مدیرکل جنگل‌های خارج از شمال سازمان جنگل‌ها می‌گوید: 81 نهالستان در خارج از شمال (با تولید سالانه 15 میلیون اصله نهال ) و 33 نهالستان در شمال کشور ( با تولید سالانه 20 میلیون و 800 هزار نهال ) وجود دارد اما همچنان با میزان واقعی فاصله زیادی داریم چرا که طبق قانون برنامه پنجم توسعه سالانه 500 میلیون اصله نهال باید در کشور تولید شود.

*نهالستانهای کشور به بخش خصوصی واگذار می‌شود

وی ادامه داد: در صورتی که میزان تولید نهال با احتساب بخش خصوصی را حتی 100 میلیون نهال فرض کنیم با برنامه تعیین شده 400 میلیون اصله فاصله دارد.

غیبی گفت: البته در راستای اصل 44 این نهالستان‌ها به صورت تدریجی به بخش خصوصی واگذار می‌شود که امیدواریم بعد از آن توسعه بیشتری صورت گیرد.

وی تصریح کرد: تا پایان برنامه پنجم تمام نهالستان‌های کشور به بخش خصوصی واگذار می‌شود.

*ایجاد 6 میلیون هکتار طی 10 سال

وی همچنین ادامه داد: قانون دولت را مکلف کرده است که میزان سرانه جنگل از 0.17 درصد به 0.25 درصد برسد و سالانه 600 هزار هکتار به پوشش جنگل‌ها اضافه شده و طی 10 سال به 6 میلیون هکتار افزایش یابد.

غیبی میزان اعتبار پیش‌بینی شده برای ایجاد 6 میلیون هکتار جنگل طی 10 سال، 13 هزار و 500 میلیارد تومان عنوان کرد.

غیبی گفت: البته این تکلیف برای دولت است و مفهوم آن این است که همه نهادها و سازمان‌ها حتی استانداری‌ها و دهیاری‌ها و شهرداری‌ها نیز باید همکاری کنند.

غیبی گفت: متأسفانه استانداران به این ماده قانونی اهمیتی نمی‌دهند و از اعتبارات خودشان در این زمینه هزینه‌ای نمی‌کنند.

*حاشیه راه روستاها نهال‌کاری می‌شود

وی ادامه داد: تفاهمنامه‌ای با دهیاری‌ها و وزارت راه منعقد شده که حاشیه راه‌ها و همچنین راه‌های روستایی نهالکاری شود و در این زمینه تلاش می‌شود در روستاها نهال‌های مثمر کشت شده و نگهداری و میوه آن به خود روستاییان واگذار شود.

امید ذاکری رئیس اداره جنگل‌کاری، اداره آبخیزداری منطقه هرمزگان در مورد نهالستان باغو هرمزگان گفت: قدیمی‌ترین نهالستان منطقه جنوب کشور است که در سال 1354 راه‌اندازی شده از 20 هزار اصله نهال به ظرفیت تولید یک میلیون اصله در سال رسیده است اما به دلیل اعتبار اندک سالانه 500 هزار اصله نهال با 53 گونه تولید می‌شوند.

وی ادامه داد: این نهالستان که در مساحت 5.5 هکتار احداث شده 1.5 هکتار مساحت مفید دارد و به تازگی مشکل تأمین بذر نهالستان هم تأمین شده است.

معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی استان هرمزگان نیز در خصوص وضعیت منابع طبیعی و جنگل استان گفت: 78 درصد سطح جنگل‌های خلیج فارس و دریای عمان در هرمزگان وجود دارد دارای 9 پاک جنگلی به مساحت 180 هکتار، 54 بوستان روستایی به مساحت 161 هکتار و 5 ذخیره‌گاه جنگلی به مساحت 446 هکتار وجود دارد. 6 میلیون هکتار منابع طبیعی دارد و 210 هزار هکتار مراتع آن نیمه متراکم، 3میلیون هکتار کم متراکم و 700 هکتار متراکم است. سطح منطقه بیابان این استان یک میلیون و 650 هزار هکتار و 23 درصد مساحت استان را شامل می‌شود که 475 هزار هکتار آن تحت فرسایش بادی و 19 کانون بحرانی در این استان وجود دارد.

*تمام زمین‌های منابع طبیعی هرمزگان بنام دولت سند خورده است

وی همچنین گفت: 6 میلیون و 833 هزار و 780 هکتار از زمین‌های این استان (99.86 درصد) به نام دولت سند خورده است.

اگرچه این سفر برای بازدید از جنگل‌های حرا بود اما فرصتی برای بازدید نشد اما مدیر کل جنگل‌های خارج از شمال سازمان جنگل‌ها در مورد وضعیت جنگل‌ها گفت: در حال حاضر توسعه شناورها و اسکله‌ها و نیز ایجاد آلودگی از طریق تعویض سوخت و روغن این شناورها و نیز ایجاد سد در بالادست بزرگترین عامل تهدید جنگل منطقه است.

وی ادامه داد: به رغم این مشکلات طبق آمار 5 میلیون هکتار طی 6 سال اخیر با دست‌کاشت‌هایی که شده به مساحت جنگل‌های حرا اضافه شده است.

وی همچنین در مورد میزان تخریب جنگل گفت: 14 هزار پرونده تخلف بوده که کمتر از 10 درصد آن مربوط به تخریب جنگل بوده است.

غیبی گفت: آخرین آمار جنگل امسال استخراج می‌شود اما تاج پوشش 5 درصد در این آمار لحاظ خواهد شد.

وی در مورد میزان اعتبار جنگل‌های حرا گفت: سال گذشته 722 میلیون تومان بود که امسال به 420 میلیون تومان کاهش یافته بود و متوسط 70 درصد اعتبار تخصیص یافت.

*قانون به درستی اجرا نشد

مدیر کل سازمان جنگل‌ها با انتقاد از عدم اجرای قانونی که سایر بخش‌ها را موظف کرده تا بهره مالکانه و سود حاصل از قاچاق محصولات فرعی و چوب جنگل که به حساب خزانه ریخته می‌شود صد در صد آن به حساب سازمان جنگل‌ها واریز شود، گفت: در این خصوص حتی یک ریال هم داده نشده است اما اگر این قانون به درستی انجام شود در زمینه توسعه جنگل، منابع طبیعی و مقابله با بیابان‌زایی اقدامات خوبی می‌توان انجام داد.

غیبی همچنین گفت: سند ملی جنگل‌های مانگرو امسال دارای یک ردیف اعتباری شده و از این به بعد اقدامات توسعه‌‌ای مناسبی می‌توان انجام داد.

انتهای پیام

دیدگاه تان را بنویسید