حفاظت و توسعه، راهبرد فائو برای تولید پایدار کشاورزی
16 اکتبر برابر با 24 مهرماه سالروز تأسیس سازمان خواروبار و کشاورزی ملل متحد (فائو) است. در این روز که به نام روز جهانی غذا نامگذاری شده است، در کشورهای مختلف مراسمی برگزار میشود.
مدیرکل دفتر ارتباطات علمی و بینالمللی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا) به رویکرد جدید فائو در زمینه توسعه کشاورزی اشاره کرد و گفت: انقلاب سبز باعث افزایش 50 درصدی تولید بین سالهای 1975 تا 2000 شد که نتیجه آن کاهش 30 درصدی فقر در آن مناطق بود.
دکتر مجتبی رجببیگی افزود: از هنگام پیدایش انقلاب سبز در طول نیم قرن گذشته، تولید سالانه غلات، غلات دانهدرشت، گیاهان غدهای و ریشهای، حبوبات و دانههای روغنی از 1.8 میلیارد تن به 4.6 میلیارد تن افزایش پیدا کرد. افزایش عملکرد غلات و کاهش قیمت آن، بهطور چشمگیری ناامنی غذایی را در دهههای 1970 و 1980 کاهش داد و به رغم رشد نسبتاً سریع جمعیت، از تعداد افراد دچار سوءتغذیه کاست.
وی خاطرنشان کرد: در مجموع نسبت افراد دچار سوءتغذیه در جهان، در بین سالهای 1969 تا 1971 از 26 درصد به 14 درصد در بین سالهای 2000 تا 2002 کاهش یافت. اما از سوی دیگر این دستاوردهای بزرگ اغلب اثرات منفی بر منابع طبیعی و محیط زیست داشته است.
مدیرکل دفتر ارتباطات علمی و بینالمللی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ادامه داد: این اثرات منفی شامل فرسایش خاک، شوری مناطق آبیاریشده، بهرهبرداری بیرویه از آبهای زیرزمینی، ایجاد مقاومت در برابر آفات و از بین بردن تنوع زیستی شده است. تخریب جنگلها، نشر گازهای گلخانهای و آلودگی بستر آبها، از اثرات دیگر چنین رشد حاصل از انقلاب سبز بوده است.
رجببیگی به بیان نیاز بیشتر به محصولات کشاورزی پرداخت و تصریح کرد: از سویی دیگر، نظامهای تولید و توزیع کنونی غذا، برای تغذیه جهان ناکارآمد است. در سال 2010 تعداد افراد دچار سوءتغذیه 925 میلیون نفر تخمین زده شد. سوءتغذیه در کشورهای در حال توسعه به 16 درصد رسیده است که از این میزان در حدود 75 درصد که در بدترین شرایط معیشتی هستند، در مناطق روستایی زندگی میکنند.
وی یادآور شد: معیشت این مردم که شامل بیشتر از نیم میلیارد نفر کشاورز خردهپا و خانوادههایشان میشوند و تأمین 80 درصد غذا در کشورهای در حال توسعه را بر عهده دارند، بهطور مستقیم یا غیرمستقیم به کشاورزی وابسته است.
رجببیگی تأکید کرد: امنیت غذایی جهان در 40 سال آینده تهدید خواهد شد و پیشبینی میشود که جمعیت جهان از 69 میلیارد تخمین زده شده در سال 2010 به حدود 902 میلیارد در سال 2050 برسد. در ضمن امروزه 50 درصد جمعیت جهان شهرنشین هستند که این میزان به 70 درصد خواهد رسید.
متراکمسازی یکی از راههای مقابله با چالش غذا
مدیرکل دفتر ارتباطات علمی و بینالملل در شیوع چالشهای پیش رو در زمینه امنیت غذایی اظهار داشت: اگر این روند شهرنشینی و رشد درآمد، در کشورهای در حال توسعه ادامه پیدا کند، منجر به مصرف گوشت بیشتر خواهد شد که این امر باعث تقاضای روزافزون غلات، برای تغذیه دام میشود.
وی همچنین گفت: بر اساس پیشبینی فائو، تولید کشاورزی در جهان در سال 2050 حدود 70 درصد افزایش مییابد که همه این افزایش در کشورهای در حال توسعه است. از این رو تولید محصولات غذایی در سال 2050 باید بیش از یک میلیارد تن غلات، 200 میلیون تن گوشت در مقایسه با سالهای 2005 تا 2007 افزایش یابد.
رجببیگی افزود: این در حالی است که در بیشتر کشورهای در حال توسعه، زمینی برای اضافه کردن به سطح زیر کشت وجود ندارد. بنابراین راه حل فائو برای مقابله با این چالش، متراکمسازی تولید گیاهان زراعی و باغی بهصورت پایدار است که در آن به تولید بیشتر از همان سطح زمین با در نظر گرفتن حفظ منابع، کاهش اثرات منفی بر روی محیط زیست و بهبود روند خدمات اکوسیستم و سرمایههای طبیعی پرداخته میشود.
وی خاطرنشان کرد: در این راهبرد جدید، نظامهای بهرهبرداری باید دگرگون شود و بر اساس عملیات کشاورزی حفاظتی، استفاده از بذرهای باکیفیت و رقمهای با عملکرد بالا، مدیریت تلفیقی آفات، تغذیه گیاهی بر مبنای خاکهای سالم، مدیریت مؤثر آب و کاهش تلفیقی گیاهان زراعی با مراتع، درختان و دام، بنا خواهد شد. این نظامها دانشمحور هستند و بر پایه روشهایی همچون مکانیزاسیون کشاورزی، تولید بدون شخم یا با حداقل شخم، کشت تلفیقی گیاهان زراعی، تولید تلفیقی علوفه دام، زراعت جنگل، حداقل مداخله در خاک، پوشش دائم خاک توسط مواد ارگانیک، تنوع گونهها، تغذیه گیاهی بر پایه خاک سالم و مدیریت مؤثر آب توصیه میشود.
مدیرکل دفتر ارتباطات علمی و بینالمللی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی ادامه داد: در این راهبرد متراکمسازی پایدار، کشاورزان به رقمهایی از گیاهان زراعی اصلاحشده با طیف گستردهای از خصوصیات ژنتیکی نیاز دارند تا با اکوسیستمها و عملیات زراعی مختلف متناسب بوده و با تغییر اقلیم نیز سازگار باشند.
رجببیگی تصریح کرد: بر اساس آمار فائو، حدود 75 درصد از منابع ژنتیکی گیاهی در یک قرن گذشته از بین رفته است و یکسوم تنوعی که هماکنون باقی مانده است نیز ممکن است تا سال 2050 از بین برود.
وی یادآور شد: از دیدگاه فائو برای بهکارگیری راهبرد متراکمسازی پایدار، نظامهای تحقیقاتی کشاورزی باید کاربردی و توسعهمحور شوند. افزایش اعتبارات مالی، تقویت نظامهای تحقیقاتی با شروع از سطوح محلی، اولویت دادن به تحقیقاتی که کشاورزان خردهپا از آن بهرهمند میشوند، ارتباطدهی بین تحقیق و ترویج، استفاده بهینه از فناوریها و اطلاعات رویکردهای جدید به مقوله تحقیقات آموزش و ترویج از دیگاه فائو است.
رجببیگی در پایان تأکید کرد: سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی راهبرد جدید فائو را در کتابی به نام حفاظت و توسعه انتشار داده است./
خبرنگار: مژگان ستار
R-920728-01_R
دیدگاه تان را بنویسید