عضو هیأت علمی پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی:
از ریزجاندار تا بازار؛ «فیدبک» گوجهفرنگی را نجات داد
به گفته دانشیار پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی، کود زیستی «فیدبک» محصولی مبتنی بر باکتریهای بومی اکتینومیست که با افزایش ماندگاری، بهبود کیفیت و کاهش نیترات گوجهفرنگی، پاسخی علمی به یکی از چالشهای مهم تولید و صادرات این محصول به شمار میرود.
تهران- ایانا- عضو هیات علمی پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی با اشاره به آغاز تحقیقات مرتبط با تولید دانش فنی کود زیستی «فیدبک» از سال ۱۳۹۴، این محصول را نخستین کود زیستی اکتینومیستی اختصاصی گوجهفرنگی در کشور و منطقه خاورمیانه معرفی کرد.
اکرم صادقی در گفتوگو با ایانا گفت: «این کود با هدف افزایش ماندگاری، بهبود کیفیت و کاهش نیترات محصول، بر پایه یک باکتری بومی اکتینومیستی و با استفاده از فناوریهای مولکولی توسعه یافته است.»
او با بیان اینکه تا پیش از این، کود زیستی بر پایه باکتریهای اکتینومیست بهصورت بومی در ایران و خاورمیانه وجود نداشت، افزود: «در حالی که نمونههایی از این کودها در بازارهای اروپایی و آمریکایی عرضه میشد و همین خلأ، نقطه آغاز این پژوهش شد.»
او اظهار داشت: «برخلاف بسیاری از کودهای زیستی موجود که برای گروههای وسیعی از گیاهان زراعی یا باغی توصیه میشوند، «فیدبک» بهطور اختصاصی برای گوجهفرنگی طراحی شده تا کشاورز با اطمینان خاطر از اثربخشی آن استفاده کند.»
دانشیار پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی با اشاره به ثبت این طرح پژوهشی شامل چهار پروژه تحقیقاتی در سال ۱۳۹۴ و یک پروژه ترویجی در سال 1403 در سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، گفت: «پس از انجام آزمونها و بررسیهای متعدد، دانش فنی تولید این کود تهیه و به بخش خصوصی واگذار شد و در نهایت تولید انبوه محصول با مشارکت پژوهشگاه و دو شرکت خصوصی و در قالب یک مدل اسپینآف شکل گرفت.»
صادقی با بیان اینکه کود «فیدبک» برخلاف بسیاری از کودهای زیستی که بهصورت مایع و در فرمانتور تولید میشوند، از ابتدا بر بستر جامد و به روش «سالید فرمنتیشن» تولید شده است، افزود: «این روش، هزینههای تولید را کاهش داده و بستهبندی و مصرف کود را برای کشاورزان آسانتر کرده است.»
او با اشاره به اینکه در بازدید از افزون بر ۲۰۰ گلخانه و گفتوگو با تولیدکنندگان پیشرو، مشخص شد که بخش قابلتوجهی از محصول صادراتی به دلیل فسادپذیری بالا در مسیر حملونقل و یا در مقصد از بین میرود، اظهار داشت: «بر همین اساس، با استفاده از ابزارهای بیوتکنولوژی و مولکولی، باکتریهایی انتخاب شدند که ماندگاری گوجهفرنگی را حداقل دو تا سه هفته افزایش میدهند.»
عضو هیئت علمی پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی ادامه داد: «افزایش ماندگاری محصول، بهطور غیرمستقیم به معنای افزایش عملکرد اقتصادی است؛ زیرا کاهش ضایعات ۳۰ درصدی در صادرات، معادل افزایش واقعی تولید خواهد بود و ریسک سرمایهگذاری کشاورزان را کاهش میدهد.»
صادقی با بیان اینکه بسیاری از کودهای رایج تنها بر افزایش عملکرد تمرکز دارند، خاطرنشان کرد: «در حالی که «فیدبک» بر کیفیت محصول نیز اثرگذار است؛ این کود میتواند بر عطر، طعم، میزان قند طبیعی و بافت گوجهفرنگی تأثیر بگذارد و همین موضوع، بازارپسندی محصول را در صنایع فرآوری از جمله تولید رب و آبگوجهفرنگی افزایش میدهد.»
او با تأکید بر اهمیت ایمنی غذایی تصریح کرد: «یکی از ویژگیهای کلیدی این کود، کاهش معنیدار میزان نیترات در میوه گوجهفرنگی است؛ با انتخاب باکتریهای مناسب، سطح نیترات محصول به کمتر از مقادیر رایج در نمونههای صادراتی و پایینتر از حدود استانداردهای مورد پذیرش رسانده شده که این موضوع، حاشیه امنی برای کشاورزان و صادرکنندگان ایجاد میکند.»
دانشیار پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی با بیان اینکه علاوه بر نیترات، تجمع عناصر سنگین از جمله سرب، جیوه و سایر عناصر نیز در این محصول بررسی شده، افزود: «طبق نتایج تمامی این عناصر در محدوده استاندارد قرار دارند؛ همچنین برای اطمینان از عدم آسیب به باکتریهای بومی و مفید خاک، تأثیر این کود بر جمعیت میکروبی خاک نیز بررسی شد.»
صادقی با این توضیح که باکتریهای اکتینومیست بهطور طبیعی در خاک و آب وجود داشته و با تحریک بیان ژنها در ریشه گیاه، مقاومت گیاه را در برابر تنشها، بیماریها و عوامل فسادزا افزایش میدهند، گفت: «این اثرات حتی پس از برداشت محصول نیز ادامه داشته و از فساد، کپکزدگی و نرمشدگی میوه جلوگیری میکند.»
او ادامه داد: «این باکتریها همچنین با تبدیل آهن و فسفر غیرقابلجذب خاک به اشکال قابلجذب، تغذیه گیاه را بهبود بخشیده، آنزیمهای مختلف تولید کرده و مقاومت گیاه را در برابر شوری و خشکی افزایش میدهند.»
این پژوهشگر با تأکید بر اختصاصی بودن باکتریها برای هر گیاه، اظهار داشت: «همه باکتریها برای همه گیاهان مناسب نیستند؛ به همین دلیل برای محصولات مختلف از جمله خیار، فلفل دلمهای و قارچ خوراکی نیز کودهای اختصاصی در حال توسعه است تا کشاورز با اطمینان از سازگاری باکتری و گیاه، نتیجه مطلوب را دریافت کند.»
صادقی تحریمها را مهمترین چالش مسیر تحقیق و تجاریسازی عنوان کرد و گفت: «هزینه بالای تجهیزات پیشرفته شناسایی متابولیتها و محدودیتهای ناشی از تحریم، سرعت توسعه این محصولات را کاهش داده، در حالی که هر یک از این باکتریها میتواند ارزشی معادل یک چاه نفت برای کشور داشته باشد.»
او با اشاره به فعالیتهای پژوهشگاه در جمعآوری و حفظ باکتریهای بومی اشاره کرد و گفت: «تاکنون بیش از هزار سویه اکتینومیست از 150 نمونه خاک ریزوسفری متعلق به گیاهان بومی مناطق بکر بیابان لوت، جداسازی و به صورت ایمن ذخیرهسازی شده و این روند ادامه دارد؛ بسیاری از این باکتریها میتوانند منبع تولید کودهای زیستی، سموم زیستی، آنزیمها و حتی داروهای جدید باشند.»
دانشیار پژوهشگاه تکنولوژی کشاورزی با بیان اینکه مجوزهای لازم برای آغاز تولید انبوه کود «فیدبک» دریافت شده، خاطرنشان کرد: «این محصول بهتازگی وارد مرحله تجاریسازی شده و نتایج استفاده آزمایشی آن، رضایت گلخانهداران و صادرکنندگان را به همراه داشته است؛ انتظار میرود با گسترش مصرف این کود، کیفیت و ماندگاری گوجهفرنگی تولید داخل بهطور محسوسی افزایش یابد.»
دیدگاه تان را بنویسید