ردیابی آفت سرخرطومی حنایی به کمک شرکت‌های دانش‌بنیان

سارا ضرغامی در گفت‌وگو با خبرنگار ایانا در خصوص مهمترین آفات خرما بیان کرد: بیشترین سطح زیر کشت خرما به ترتیب در سیستان و بلوچستان، خوزستان، هرمزگان، فارس و جنوب کرمان وجود دارد.

وی ادامه داد: بیشترین استان‌های تولید کننده خرما به ترتیب سیستان و بلوچستان و جنوب استان کرمان،  فارس، شرق کرمان،  بوشهر،  خوزستان و هرمزگان است.

استادیار حشره شناسی گفت: آفات و بیماری‌ها مشکلاتی هستند که در تمام دنیا برای محصولات گیاهی وجود دارد. بر اساس آمار سال ۲۰۱۷  ، ۱۳۲ گونه آفت و کنه به‌عنوان آفات خرما گزارش شده است . در ایران نیز یکسری آفات را داریم که با شروع فصل میوه و زمانی که گرده افشانی در اواخر اسفند ماه در خوزستان انجام می‌شود، مشکل کرم گرده‌خوار بروز می‌کند و سپس با تشکیل میوه کرم میوه‌خوار به وجود می‌آید. ابتدای خرداد ماه کنه تارتن خرما را مشاهده می‌کنیم. این آفات در باغات خرما رایج هستند.

وی ادامه داد: به‌طور معمول آفات چوب‌خوار خرما در نخلستان‌ها هستند که به‌طور مستقیم به بخش‌های چوبی درخت و غیر مستقیم به محصول خرما خسارت وارد می‌کنند. پس از برداشت محصول آفات انباری وجود دارد اما در سال‌های اخیر آفات چوب‌خوار به یک تهدید بسیار جدی برای نخیلات تبدیل شده است. زیرا این آفات بخش‌های چوبی را مورد حمله قرار می‌دهند و در انتقال آب و مواد غذایی اختلال ایجاد کرده و با توجه به اینکه خرما مکانیزم ترمیم زخم ندارد، اگر زخمی در تنه به‌وجود بیاید، قابلیت ترمیم ندارد و همین باعث می‌شود زخم دائمی باشد و در نهایت باعث از بین رفتن کامل درخت شود. 

عضو هیات علمی پژوهشکده خرما و میوه‌های گرمسیری بیان کرد: آفات رایج چوب‌خواری که در نخلستان‌های ایران فعال است شامل سوسک شاخک بلند خرما است که در سال‌های اخیر به دلیل ضعف درختان و تنش‌های آبی جمعیت آن رو به افزایش است و در مناطق مرطوب تا ۹۰ درصد نیز خسارت به نخلستان وارد می‌کند. 

ضرغامی ادامه داد: همچنین دو گونه سوسک کرگدنی و موریانه در نخلستان‌ها فعالیت می‌کنند و می‌توانند خسارت جدی به درخت خرما بزنند اما سرخرطومی حنایی خرما بسیار مهم است. این آفت از سال ۱۳۶۹ از پاجوش‌های آلوده از مرز پاکستان وارد سیستان و بلوچستان شد و این آفت کشنده‌ترین آفت نخل خرما است.

دشواری شناسایی آفت سرخرطومی

استادیار حشره شناسی پژوهشکده خرما و میوه‌های گرمسیری بیان کرد: برای این آفت حدود ۴۰ میزبان گزارش شده اما مهمترین آن نخل خرما و نارگیل است. این آفت توانایی آن را دارد که تمام نخلستان را از بین ببرد. خوشبختانه در سال‌های اخیر قرنطینه به خوبی انجام شده و از گسترش آفت از سیستان و بلوچستان به سایر استان‌ها جاوگیری شده  است اما این آفت توانست تا سال‌ها به صورت محدود در همان منطقه فعالیت کند. در سال ۹۳ گزارشی از این افت را در شهر پارسیان استان هرمزگان داشتیم و بررسی‌ها نشان می‌دهد از پاجوش‌های آلوده از حاشیه خلیج فارس وارد کشور شده است و سپس در سال ۹۶ این آفت در استان فارس گزارش شد. 

ضرغامی با بیان اینکه در حال حاضر در  جنوب استان کرمان و فارس شرایط مناسب نیست، هرچند اقدامات بسیار مناسبی انجام شده است، ادامه داد: کنترل این آفت بسیار دشوار است زیرا شناسایی اولیه و آلودگی بسیار دشوار است و زمانی متوجه می‌شویم این آفت خسارت وارد کرده که درخت ازبین رفته و مرده است.

عضو هیات علمی پژوهشکده خرما و میوه‌های گرمسیری بیان کرد: خسارت اصلی تمام آفات چوب‌خوار از جمله سرخرطومی حنایی اکثرا  توسط مراحل لاروی ایجاد می‌شود زیرا مرحله لاروی تمام مرحله زندگی را در تنه و بافت چوبی درخت سپری می‌کند و لاروها از داخل تنه (یک متری پایین تنه ) از دسته‌های آوندی تغذیه می‌کند و کانال‌های بسیار بزرگی را به سمت پایین یا بالای تنه ایجاد می‌کند و باعث قطع انتقال آب و مواد غذایی می‌شود. ممکن است علائم تشنگی را داخل درخت ببینیم و جوانه مرکزی درخت کج شود و با کوچکترین بادی درخت کنده شده و از بین برود.

ضرغامی ادامه داد: ممکن است روی تنه درخت ترشح شیرابه قهوه‌ای رنگ دیده شود که محل فعالیت لاروها هستند همچنین مواد فیبری جویده شده را روی سوراخ‌های ورودی یا تنه دیده شود که بافت چوبی است و لارو جویده است. این علائم نشان می دهد روی این درخت آلودگی وجود دارد.

وی افزود: در بسیاری از مواقع افراد متخصص و ماهر توانایی شنیدن صدای مرحله لاروی را دارند. در نهایت همه این موضوعات باعث می‌شود در اثر فعالیت این آفت در طولانی مدت تنه درخت از بین برود و درخت نیز نابود شود.

انتقال پاجوش های آلوده مهمترین عامل گستردگی آفت است 

عضو هیات علمی پژوهشکده خرما و میوه‌های گرمسیری با اشاره به اقدامات انجام شده در خصوص مبارزه با آفت سرخرطومی حنایی گفت: تمام مجموعه سازمان حفظ نباتات و بخش‌های مرتبط از انتقال پاجوش‌ها در استان‌های درگیر با آفت به د یگر مناطق جلوگیری کرده‌اند. زیرا عامل اصلی این آفت انتقال پاجوش آلوده به مناطق سالم است و همچنین مناطق را برای تفکیک نیز ردیابی می‌کنند.

وی افزود: استفاده از فرمون تجمعی فروژینئول که به صورت تجاری تولید شده و  برای ردیابی و شکار انبوه آفت استفاده می‌شود در دستور کار است همچنین کارهای درمانی نیز در حال اجرا است.

ضرغامی با بیان اینکه اکثر نقاط خرماخیز دنیا با آفت سرخرطومی حنایی درگیر هستند، گفت: یکی از روش‌های سنتی و کاربردی استفاده از سم تدخینی فستوکسین برای درمان است. به‌صورتی که بخش‌های آلوده درخت را حذف می‌کنند و بسته به شدت آلودگی تعدادی از قرص را داخل تنه درخت قرار می‌دهند و دور تا دور آن را با  پلاستیک می‌بندند تا هیچ‌گونه خروج گاز ممکن نباشد و به این صورت باعث خفگی لاروها می‌شوند.

وی افزود: یکسری روش‌ها به‌صورت علمی برای ردیابی این آفت همچون دستگاه‌های شنوایی سنجی معرفی شده است. یکسری شرکت‌های دانش بنیان در حال تولید این دستگاه هستند تا در مراحل ابتدای آلودگی آفت شناسایی شود و از افزایش خسارت آن روی درخت جلوگیری شود.