گفت و گو با مسئول خانه فرهنگ بوم گردان پارس و ایده پرداز طرح ملی جنگلانه
جنگلانه؛ شیوه ای نو برای احیای رویشگاههای جنگلی
طرح «جنگلانه» پروژه ای زیست محیطی غیر دولتی است و از سال ۱۳۹۳ با هدف احیای رویشگاههای جنگلی کشور شکل گرفته، قرار است امسال نیز در تمام استانهای کشور اجرا شود و به کمک جنگل های رو به احتضار کشور بیاید.
متاسفانه روند کنونی تخریب و بهره برداری بی رویه و زوال جنگل های ایران، نگرانی های بسیاری را برای دوستداران آینده ایران به وجود آورده و به طور قطع، تداومِ این روند غیرقابل قبول، نیازمند تلاش مضاعف از سوی دستگاه های دولتی و مشارکت مردم است.
ایران دارای پنج ناحیه رویشی است که شامل جنگلهای خزری، ارسباران، جنگلهای زاگرسی، جنگلهای فلات مرکزی و جنگلهای مانگرو یا حرا (سواحل جنوبی) میشود. طی سال های گذشته مساحت این عرصه های جنگلی کاهش یافته است. برداشت غیر مجاز چوب، استفاده ناپایدار از کشاورزی، چرای بیرویه دام، توسعه اقتصادی ناهماهنگ و تغییرات آب و هوا، برخی از دلایل اصلی این روند کاهشی به شمار میروند. در حال حاضر، سرانه جنگل در ایران ۰ ٫ ۱۸ هکتار است که کمتر از یک چهارم سرانه جهانی آن (۰ ٫ ۸ هکتار) است. همچنین آمارها نشان می دهد نرخ بیابان زایی در کشور 1 درصد است و سالانه 50 هزار هکتار از رویشگاه های جنگلی کشور در حال نابودی است. برهمین اساس، طرح «جنگلانه» - که یک پروژه زیست محیطی غیر دولتی است و از سال ۱۳۹۳ با هدف احیای رویشگاههای جنگلی کشور شکل گرفته - قرار است امسال نیز در تمام استانهای کشور اجرا شود و به کمک جنگل های رو به احتضار کشور بیاید.
محمد ثابت مسئول خانه فرهنگ بوم گردان پارس و ایده پرداز طرح ملی جنگلانه با اشاره به وخامت وضعیت جنگل های کشور می گوید: با اقدامات مخرب انسانی و صنعتی، معدنکاوی، جاده سازی، چرای دام، سرشاخه زنی، شخم زیراشکوب، ریزگردها، خشکسالی، تغییر اقلیم، تهیه زغال و شیوع بیماری ها و آفات گوناگون، از دست رفتن وسیع رویشگاه های ارزشمند جنگلی را بیش از پیش امکان پذیر نموده ایم، از این رو بر آن شدیم تا با اجرای طرح جنگل یاری مشارکتی (جنگلانه) به صورت هماهنگ کشوری (ملی) همه با هم در یک روز، با کاشت بذر درختان بومی برای سومین سال پیاپی در تاریخ نوزدهم آذرماه سال جاری، به یاری رویشگاهای کهن وطن بشتابیم.
وی جنگلانه را یک حرکت غیردولتی، مشارکتی خودجوش و ابتکاری مدنی برای احیای رویشگاههای جنگلی در کشور می داند که به مناسبت دهه تنوع زیستی برگزار می شود و در آن، علاقه مندان برای ادای دِین به طبیعتی که دوستش دارند و اینک مدتهاست که مظلومانه و بییاور در آتش بیمهری آزمندان نابخرد میسوزد، دور هم جمع شده اند.
ثابت هدف از برگزاری جنگلانه را تازه داشتن عرصههای جنگلی و مرتعی کشور، شناخت و حمایت از گونههای گیاهی بومی در معرض خطر و آشنایی با روش کاشت آنها، معرفی جایگاه واقعی و نقش مردم بخصوص جوامع محلی در احیاء، نگهداری و حفاظت از زیگونگی (تنوع زیستی)، ترویج استفاده از گونههای بومی کمآببر به جای گونههای وارادتی نامتناسب با اقلیم ایران، حرکت به سمت معیشت مکمل و توسعه پایدار فعالیتهای طبیعت محور از جمله گردشگری در مناطق دارای ظرفیت، کمک به تقویت آبخوانها و جلوگیری از فرسایش خاک، احیاء و افزایش مناطق جنگلی و مرتعی، تقویت و ترویج فرهنگ بومی و دیرینه «یاریگری» در راستای حفاظت از آب و خاک میهن برشمرد.
وی افزود: این طرح ملی برای نخستین بار در پنجم دی ماه ۹۳، با همکاری ۱۴ استان کشور با هدف احیای رویشگاه های جنگلی در سراسر کشور برگزار شد که حرکتی کاملاً غیر دولتی است؛ زیرا تمام فعالیت ها با تلاش سازمان های مردم نهاد انجام می شود. در سال اول، در نهایت بیش از دو هزار و 100 نفر در سراسر کشور، بیش از ۱۶۱ هکتار از رویشگاههای آسیب دیده را با کاشت بذر و نهالهای بومی احیا کردند.
ثابت یادآور شد: در سال دوم نیز اجرای طرح با همراهی ۲۶ استان کشور در قالب ۲۵۰ تشکل مردمی و بیش از هشت هزار و 300 نفر، افزون بر یک هزار و 80 هکتار از جنگلها و مراتع آسیب دیده را با کاشت بذرهای بومی درختان اقلیم خود، در آذرماه ۹۴ احیا کردند.
مسئول خانه فرهنگ بومگردان پارس اظهار داشت: این پروژه به طور کامل متکی به توان تشکلها و سازمانهای غیردولتی و جوامع محلی و تمامی عاشقان و دلسوزان و علاقهمندان به طبیعت بوده و هیچ مبلغی بابت اجرای این پروژه دریافت نشده است.
وی ابراز امیدواری کرد تا در 19 آذر امسال نیز، تمامی استانهای کشور با همراهی در این مشارکت مردمی و سبز به یاری طبیعت بشتابند.
ثابت در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه تشکل ها و افراد علاقه مند، چگونه عرصههای نیازمند ترمیم و احیا را شناسایی کنند؟ و انتخاب عرصههای مناسب کاشت بذر چگونه انتخاب و مشخص می شوند؟ افزود: عرصههای آسیب دیده جنگلی و مرتعی هر منطقه را می توان با مشورت گرفتن از کارشناسان ادارات محیط زیست، منابع طبیعی و همچنین جامعه محلی آن منطقه که نسبت به رویشگاه های منطقه خود آگاه ترند و در طی سالیان دراز همزیستی با رویشگاه های اطراف خود را بهتر آموختهاند، مشخص کرد. باید عرصههایی برای کاشت بذر مشخص شود که اولاً جزو مناطق قرق شده باشد تا چرای دام روی آن نباشد، ثانیاً آبیاری بذرهای کاشته شده توسط منابع طبیعی و یا جوامع محلی قابل انجام باشد.
مسئول خانه فرهنگ بومگردان پارس در ارتباط با انتخاب بذر نیز معتقد به مشورت گرفتن از کارشناسان ادارات محیط زیست، منابع طبیعی و همچنین جامعه محلی است.
وی با اشاره به کاشت بذر خاطرنشان ساخت: مشارکت مردم در کاشت بذر درختان، آن حس تعلق و مسئولیت لازم برای حفاظت را در آنها ایجاد خواهد کرد؛ زیرا وقتی کسی درختی می کارد یقیناً دایم به فکر به بار نشستن آن است و طبیعی است که همواره دغدغه حفظ درختان و جنگل ها را داشته باشد.
ثابت همچنین تأکید کرد: هنگامی ما به طبیعت دست برده ایم و آن را تخریب کرده ایم، حالا باید مشارکت کنیم تا آن را احیا کرده، به نقطه ای مطلوب برسانیم. ما با چرای دام در جنگل، بردن سگ ها همراه گله به آنجا و شکار، جمعیت سنجاب ها و دارکوب ها و گرازها را کاهش داده ایم و امروز این گونه های جانوری که کار کاشت بذر را به طور طبیعی در جنگل انجام می دادند، دیگر نیستند؛ بنابراین ما خود باید دست به کار شویم و این کار را انجام دهیم.
ایده پرداز طرح ملی جنگلانه با تأکید بر اینکه در این طرح فقط از گونه های بومی هر منطقه برای کاشت استفاده خواهد شد، گفت: کاشت اکالیپتوس، سرو و کاج، یک خطای فاحش بود که طی دهه های متمادی در ایران انجام شد و باعث هدر رفت منابع آبی و تغییر بافت خاک شد. بر این اساس در جنگلانه، فقط گونه های بومی هر منطقه کاشته می شود. ما حتی اعتقاد داریم گونه بومی شمال خوزستان را در استان فارس و گونه بومی کردستان را در کرمانشاه هم نباید کاشت؛ زیرا هر یک از این گونه ها خود را با شرایط بومی خاص همان منطقه هماهنگ کرده اند و در دیگر مناطق دچار مشکلات متعددی شده و نیز ممکن است برای گونه های بومی موجود نیز مخاطراتی را ایجاد کنند.
وی افزود: علاقه مندان بعد از رعایت اینگونه موارد، می توانند به روش بسیار ساده ای به نام " کپه کاری " بذور خود را بکارند. اساس کار طرح جنگلانه بر مبنای کپه کاری و بذرکاری است و قدیمی ترین روشی است که بشر تا امروز آن را شناخته است. همچنین تنها روشی است که خود طبیعت هم برای احیای خود به کار می گیرد؛ زیرا با هر توان و بضاعتی و در هر عرصهای قابل انجام بوده و بازده بیشتری نسبت به کاشت نهال دارد.
دیدگاه تان را بنویسید