ایمنی اقتصاد ملی با استقرار کشاورزی پایدار در روستاها
محمد شریفیمقدم - رئیس گروه ترویج و توسعه کشاورزی پایدار
با توجه به شتاب فزاینده تخریب محیط زیست، تخریب منابع طبیعی، افزایش جمعیت و نگرانیهای ناشی از تأمین رفاه و غذای کافی و ایمن برای آن، توسعه پایدار روستایی کشور ما که حجم وسیعی از ارکان و منابع تولید غذا در جامعه روستایی قرار گرفته است، پتانسیل عظیمی برای تحقق امنیت اقتصادی و به عبارت دیگر اقتصاد مقاوم و درونزاد محسوب میشود.
عدم تطابق و مناسب نبودن نظامهای نوین توسعه اقتصادی بیرونی که بیشتر دارای ماهیت توسعه صنعتی مبتنی بر تجارت استوار است در پاسخگویی به تقاضای روزافزون جمعیت از یک طرف و چالش های ناشی از عدم انطباق و سازگاری این نظامها و مدلها با ارکان اجتماعی،اقتصادی و اکوسیستمی روستایی بهویژه بعد از انقلاب سبز در کشاورزی، باعث شده که نظام توسعه روستایی همواره در یک کلاف سر درگم و خارج از یک راهبرد جامع، سرگردان بوده و هر روز شاهد مشکلات جدید ناشی از فشار برنامههای بیرونی بر ساختار روستاها باشیم. این امر بهویژه در بخش کشاورزی بهعنوان شاخص اصلی اقتصاد روستایی نمود بیشتری دارد که در صورت استمرار و تأکید بر این فرایند، برای تأمین غذای جمعیت دنیا که بهزودی به مرز 9 میلیارد نفر خواهد رسید حداقل به یک میلیارد هکتار زمین زراعی جدید، نیاز چند برابر به آب کشاورزی همراه با مصرف چندین برابر نهادههای شیمیایی صنعتی و فشار بر چرخه زیستی سرزمین خواهد بود و این یعنی حرکت رو به شتاب به سمت فقر غذایی و نابودی تنوع زیستی سرزمین خاکی، این در حالی است که هماکنون نیز فشار و کاربرد نادرست برنامهها و تکنولوژی بیرونی در بخش روستایی و کشاورزی منجر به بحرانهای شدید زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی، اکوسیستمی و تهدید منابع طبیعی به ویژه بحران آب و خاک و افزایش چالشهای اقتصادی شده است.
بنابراین ضروری است، ساختار توسعه اقتصاد ملی بر پایه توسعه پایدار روستایی و در یک سیستم مدیریتی زیست بومی شکل گیرد. در این فرایند، نخستین گام عملیاتی و تصمیم ضروری، انتخاب برنامه کشاورزی پایدار بهعنوان استراتژی اصلی در کشاورزی در روستاهای کشور است که باید به سرعت به جای برنامههای فعلی توسعه کشاورزی که جز صرف ملی منابع زیاد در بخش دولتی، عایدی دیگر نخواهد داشت، مستقر شود. این تصمیم، باید در قالب یک عزم ملی، بدون هیچگونه نگرانی، فوت وقت و به سرعت گرفته شده و نظام کشاورزی پایدار بهعنوان استراتژی اصلی در سرفصلهای برنامه و بودجه جاری مملکت قرار گیرد. حصول این اتفاق در کشاورزی روستاهای کشور، زیربنای توسعه پایدار روستایی خواهد شد و این نتیجه، منجر به اقتصادی درونزاد، ایمن و امن با شاخص امنیت غذایی و رفاه اجتماعی همراه خواهد شد.
توسعه پایدار روستایی، فرایند مدیریتی متشکل از مجموعهای از برنامهها و اقدامات است که بر اساس مجموعهای از شاخصهای اقتصادی - زیستمحیطی و برای حفظ منابع طبیعی همراه با بهبود زندگی مردم و توسعه اقتصادی در روستا در یک چارچوب مدیریت سیستمی مشارکتی طراحی میشود. در این برنامه، علاوه بر رشد شاخص اقتصادی و اجتماعی، ارزیابی نوینی متشکل از سیاستها و شاخصهای زیستمحیطی و اجتماعی نیز مورد بررسی قرار میگیرند. این شاخصها ابزاری قوی برای ارزیابی میزان سرمایهگذاری دولتها در افق بلندمدت برای بهینهسازی الگوهای مصرف، حفاظت از سرمایههای طبیعی، توسعه کشاورزی پایدار، امنیت و سلامت غذا، بهبود وضعیت بهداشتی و سلامتی جامعه است. در این راهبرد، توسعه پایدار روستایی مبتنی بر استقرار برنامه کشاورزی پایدار صورت گرفته و با تحلیل این ارکان، مسیر بعدی توسعه در روستا مشخص و با تأکید بر مشارکت و ظرفیتسازی جوامع محلی، برنامههای اجرایی مشخص و کارکردی توسعه بخشی، ارائه میشوند. بنا بر اجماع جهانی (دستور کار 21 منشوری برای آینده در بخش کشاورزی - 1992 ریو)، کشاورزی پایدار، نظام کشاورزی خودکفا، کم مصرف از لحاظ انرژی و مواد اولیه، سودمند و سازگار با شرایط محیطی زیست است. بر اساس این مصوبه جهانی، از آنجا که کشاورزان بهطور مستقیم مسئولیت یک سوم از اراضی کره زمین را به عهده دارند، به شدت و فوری نیازمند پشتیبانی مالی، آموزش و کمکهای فنی جهت گرایش به انجام کشاورزی پایدار هستند. در این باره سیاستها و قیمتهای بازار نیز باید بهگونهای تنظیم شوند که هزینههای حفظ محیط زیست را دربر داشته باشند. استقرار کشاورزی پایدار ازطریق بهکارگیری روشهای مدیریت و برنامهریزی مشارکتی، بهکارگیری دانش بومی، ارتقای آگاهی کشاورزی اکولوژیک، آموزش. توسعه مشارکتی فناوری، فرایند افزایش بهرهوری اقتصادی در واحد سطح همراه با بهبود کیفیت منابع محلی، حفاظت از محیط زیست و کاهش هزینههای اقتصادی - زیستمحیطی در کشاورزی روستایی را محقق میکند. عمدهترین شاخصهای پایداری در توسعه روستایی که در این راهبرد مورد استفاده قرار میگیرند، عبارتند از:
1- پایداری در سیستمهای محیط زیست
2- هماهنگی بوم شناختی در کشاورزی
3- سودمندی و صرفه اقتصادی محلی
4- تطابق فرهنگی و اجتماعی
5- بعد انسانی و رفاه خانوار روستایی
6- انطباق با ساختار روستایی
7- کاهش آسیبپذیری انسانی
8- پایداری در ظرفیتهای صنعتی و اجتماعی
9- پایداری و امنیت در سلامت غذا
10- پایداری در بهداشت حرفهای و اجتماعی
11- مشارکت اجتماعی
12- مشارکت در همکاریهای منطقهای - ملی و جهانی
که هریک از این شاخصها دارای مؤلفهها یا اجزای متنوعی بر اساس ساختار هر منطقه خواهد بود./
A-950406-01
دیدگاه تان را بنویسید