روز جهانی خاک؛ از هیاهوی مجازی تا اقدام عملی در مزرعه
تهران- ایانا- حفاظت از خاک نباید به مناسبت روز جهانی خاک و انتشار محتوای آموزشی محدود شود؛ محمد اسماعیل اسدی، پژوهشگر ارشد کشاورزی حفاظتی، با تأکید بر ضرورت تبدیل آگاهیرسانی به اقدام عملی در مزارع، توسعه کشاورزی حفاظتی، مدیریت تردد ماشینآلات و اجرای طرحهای پایلوت با مشارکت کشاورزان را از راهکارهای مؤثر صیانت از منابع خاک کشور دانست.
در آستانه روز جهانی خاک (شنبه ۱۴ آذر)، با توجه به انتخاب موضوع فشردگی خاک و آثار مخرب آن بر سلامت خاک، نفوذ آب، توسعه ریشه، فعالیت زیستی خاک و در نهایت بهرهوری تولید کشاورزی، شاهد تولید و انتشار کلیپها و محتوای آموزشی ارزشمندی از سوی برخی استانها و مدیریت های کشاورزی و کارشناسان هستیم. این تلاشها قابل تقدیر است؛ اما به اعتقاد من، لازم است دو نکته اساسی را نیز مورد توجه قرار دهیم.
نخست؛ حفاظت از خاک نباید مناسبتی باشد. منابع خاک کشور هر روز در معرض فرسایش، فشردگی، تخریب ساختمان، کاهش ماده آلی و سایر عوامل تهدیدکننده قرار دارند. بنابراین، آموزش و فرهنگسازی درباره خاک نباید صرفاً به چند روز پیرامون روز جهانی خاک محدود شود. این موضوع باید به یک جریان مستمر در برنامههای آموزشی، ترویجی، پژوهشی و اجرایی کشور تبدیل شود.
دوم؛ آگاهیرسانی زمانی ارزش واقعی پیدا میکند که به اقدام عملی در مزرعه منجر شود. تولید محتوای جذاب در فضای مجازی، هرچند ضروری و تأثیرگذار است، اما بهتنهایی نمیتواند مانع فشردگی خاک، کاهش ماده آلی یا تخریب ساختمان خاک شود. انتظار میرود مجموعه وزارت جهاد کشاورزی، سازمانهای تخصصی، مراکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و کارشناسان توانمند و خلاق ما، بخش مهمی از انرژی، دانش و استعداد خود را در تعامل مستقیم با کشاورزان و بهرهبرداران و اجرای طرحهای میدانی و اثربخش به کار گیرند.
باید از خود بپرسیم: پس از این همه آموزش و اطلاعرسانی، در کدام مزارع توانستهایم تردد غیرضروری ماشینها را کاهش دهیم؟ در کدام مزارع از خاکورزیهای مخرب جلوگیری کردهایم؟ چه اقداماتی برای افزایش ماده آلی، حفظ بقایای گیاهی، بهبود ساختمان خاک و کاهش فشردگی انجام دادهایم؟ و مهمتر از همه، چه شاخصهای قابل اندازهگیری برای ارزیابی نتایج این اقدامات داریم؟
به باور من، یکی از راهکارهای اساسی، توسعه کشاورزی حفاظتی بر مبنای سه اصل بههمپیوسته آن، یعنی حداقل دستکاری مکانیکی خاک، حفظ پوشش دائمی سطح خاک با بقایای گیاهی و تنوع در تناوب زراعی است. البته برای مقابله با فشردگی خاک باید مدیریت تردد ماشینها، جلوگیری از عملیات در شرایط رطوبتی نامناسب و بررسی وضعیت لایههای متراکم خاک نیز جدی گرفته شود.
پیشنهاد میکنم به مناسبت روز جهانی خاک، بهجای بسنده کردن به برگزاری مراسم و انتشار کلیپ، مجموعهای از مزارع پایلوت در استانهای مختلف کشور انتخاب شوند و با مشارکت کشاورزان، کارشناسان ترویج و محققان، برنامههای عملی حفاظت از خاک در آنها اجرا و نتایج بهصورت مستمر پایش و منتشر شود.خاک با شعار و کلیپ نجات پیدا نمیکند؛ خاک به دانش، مدیریت، حضور میدانی، مشارکت کشاورزان و اقدام مستمر نیاز دارد. روز جهانی خاک فرصتی برای یادآوری مسئولیت ماست؛ اما حفاظت از خاک، مسئولیتی ۳۶۵ روزه است.
محمد اسماعیل اسدی/ پژوهشگر ارشد کشاورزی حفاظتی
دیدگاه تان را بنویسید