تمرکز بر بذر، مزارع الگویی و امنیت غذایی

تهران- ایانا- سفر سه‌روزه غلامرضا گل‌محمدی، معاون وزیر جهاد کشاورزی و رئیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (تات)، از سه‌شنبه اول اردیبهشت با همراهی جمعی از معاونان و مدیران این سازمان به استان‌های گلستان و مازندران، با هدف تقویت پیوند «پژوهش، آموزش، ترویج و تولید» و توسعه کشاورزی دانش‌بنیان برگزار شد؛ سفری که مجموعه‌ای از بازدیدهای میدانی، نشست‌های تخصصی و برنامه‌های ترویجی را دربر گرفت.

آغاز سفر با تمرکز بر پژوهش و فناوری در گلستان

در استان گلستان، این سفر با دیدار با نماینده ولی‌فقیه در استان آغاز شد و در ادامه، بازدید از کشت‌وصنعت‌های بزرگ منطقه با هدف بررسی ظرفیت‌ها و توسعه همکاری‌های مشترک در مسیر فناوری‌های نوین کشاورزی در دستور کار قرار گرفت؛ همچنین بازدید میدانی از ایستگاه‌های تحقیقاتی و ارزیابی روند فعالیت‌ها انجام شد.

گنبدکاووس؛ نقطه کلیدی تولید بذر دیم و امنیت غذایی

ایستگاه ملی تحقیقات کشاورزی و تولید بذر دیم گنبدکاووس، یکی از محورهای مهم این سفر بود؛ جایی که هم‌زمانی حضور مسئولان ملی و محلی، بر نقش راهبردی این مرکز در تولید بذر دیم و آینده کشاورزی مناطق خشک و کم‌آب تأکید کرد. در این بازدید، مراکز تحقیقاتی به‌عنوان «سنگرهای تولید امنیت غذایی» معرفی شدند و بر ضرورت احیای پیوند میان تحقیق، آموزش و ترویج تأکید شد. همچنین اعلام شد ۸۵ درصد ذخایر ژنتیکی کشور در اختیار سازمان تات قرار دارد و این ظرفیت، پشتوانه‌ای راهبردی برای تأمین بذر و پایداری امنیت غذایی کشور است.

کاملینا؛ محصولی نوین برای اراضی شور و کم‌بازده

در همین استان، توسعه کشت گیاه دارویی–روغنی کاملینا به‌عنوان یکی از دستاوردهای پژوهشی مورد توجه قرار گرفت؛ به‌طوری‌که در سال جاری حدود ۷ هزار هکتار از اراضی گلستان زیر کشت این محصول رفته است. کاملینا به دلیل تحمل بالا به شوری و خشکی، نیاز آبی پایین و صرفه اقتصادی مناسب، گزینه‌ای مؤثر برای اراضی شور و کم‌بازده معرفی شد و توسعه آن گامی در جهت مدیریت تنش خشکی، افزایش بهره‌وری منابع آب و خاک، تنوع‌بخشی به الگوی کشت و کاهش وابستگی به واردات روغن خوراکی عنوان شد. در این چارچوب، تقویت ایستگاه گنبدکاووس به‌عنوان مرکز تولید بذر و پایگاه انتقال دانش فنی این محصول به مناطق خشک و شور کشور در دستور کار قرار دارد.

امنیت غذایی و مأموریت جدید تولید بذر در صنایع کشاورزی

بازدید از کارخانه رب گوجه‌فرنگی دلند نیز بخش دیگری از برنامه‌های سفر در گلستان بود؛ جایی که بر پیوند میان علم، فناوری و تولید تأکید شد. در این بازدید، گل‌محمدی با تأکید بر اینکه «امنیت غذایی ستون اقتدار ملی است» اظهار کرد که در دوران جنگ تحمیلی و شرایط حساس کنونی، هماهنگی در زنجیره تولید و مدیریت مصرف مردم، مانع از بروز بحران جدی در تأمین غذا شده است.

او با اشاره به اهمیت کاهش وابستگی در نهاده‌های راهبردی، تولید بذر را یکی از اولویت‌های اصلی کشور دانست و بر ضرورت حرکت به سمت خودکفایی در این حوزه تأکید کرد.

رئیس سازمان تات همچنین از آمادگی این سازمان برای ارائه ظرفیت‌های علمی، تحقیقاتی و آزمایشگاهی در قالب تفاهم‌نامه‌های رسمی با مجموعه‌های تولیدی و صنعتی–کشاورزی خبر داد و تولید بذر را مأموریتی جدید برای این مجموعه‌ها عنوان کرد.

تحول در ترویج کشاورزی؛ عبور از الگوی سنتی

گل‌محمدی در ادامه بر تحول در نظام ترویج کشاورزی تأکید کرد و خواستار حرکت از ترویج سنتی به سمت ترویج مدرن، تشکیل تیم‌های ترویجی فراتر از سطح شهرستان و تبدیل ترویج به ابزاری برای افزایش درآمد کشاورزان شد. همچنین پیشنهاد راه‌اندازی تیم‌های ترویج خصوصی زیر نظر شرکت‌های پیشرو برای انتقال دانش به سایر مناطق کشور مطرح شد.

دلند؛ نمونه‌ای از پیوند فناوری، تولید و اشتغال

در جریان این بازدید، مدیرعامل شرکت صنایع غذایی دلند با اشاره به مدیریت حدود ۴ هزار هکتار از اراضی زراعی استان، از اشتغال بیش از هزار و ۲۰۰ نفر به‌صورت دائم در این مجموعه خبر داد و اعلام کرد در فصل برداشت گوجه‌فرنگی، روزانه برای حدود ۱۴ هزار نفر فرصت شغلی ایجاد می‌شود. وی همچنین از تحلیل سالانه ۱۵۰ رقم گوجه‌فرنگی و بررسی ۵۲ صفت کیفی در این مجموعه خبر داد و افزود که با بومی‌سازی فناوری‌های نوین، هزینه‌های تولید تا ۵۰ درصد کاهش یافته و عملکرد در واحد سطح به‌طور چشمگیری افزایش یافته است.

چالش نیروی انسانی و تأکید بر نقش مجلس در تقویت تحقیق

در بخش دیگری از برنامه‌های گلستان، نماینده مردم گنبدکاووس در مجلس شورای اسلامی با اشاره به کمبود نیروی انسانی متخصص در مراکز تحقیقاتی، بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های مدیریتی و حمایت مجلس از پیوند میان دانشگاه، مراکز پژوهشی و بخش‌های اقتصادی تأکید کرد و پیشنهاد بهره‌گیری از نیروهای علاقه‌مند خارج از ساعات اداری برای تقویت این مراکز را مطرح ساخت.

مازندران؛ آغاز عملیاتی کشاورزی دانش‌بنیان

در ادامه این سفر و با ورود هیأت سازمان تات به استان مازندران، تمرکز برنامه‌ها بر توسعه کشاورزی علمی و ترویجی قرار گرفت. در این استان، نخستین مزرعه الگویی آموزش و ترویج کشور در روستای پنبه‌چوله ساری در سطح ۱۰ هکتار و با همراهی ۲۰ مزرعه همکار در مجموع ۵۵ هکتار افتتاح شد تا به‌عنوان پایلوت اجرای فناوری‌های نوین کشاورزی فعالیت کند.

مزارع الگویی برنج؛ محور توسعه فناوری در شمال کشور

همزمان، حضور هیأت در آیین رونمایی از مزارع الگویی کشاورزی با محوریت محصول برنج، به‌عنوان یکی از رویدادهای مهم «سال آموزش و ترویج»، با هدف توسعه فناوری‌های نوین در تولید این محصول راهبردی انجام شد. در این چارچوب، به شکاف عملکردی تولید برنج اشاره و تأکید شد که با توسعه دانش فنی و اجرای الگوهای نوین، امکان جبران ۱۰ تا ۲۰ درصدی این فاصله وجود دارد.

گسترش شبکه ملی مزارع الگویی در کشور

طرح ملی مزارع الگویی، یکی از محورهای اصلی برنامه‌های سازمان تات در سال جاری است که برای شش محصول منتخب اجرا می‌شود. بر اساس اعلام، در سال نخست اجرای این طرح، دو هزار مزرعه الگویی ایجاد شده که هر یک به ۲۰ مزرعه کشاورز متصل هستند و در مجموع ۴۰ هزار مزرعه را تحت پوشش قرار می‌دهند. همچنین پیش‌بینی شده است تا پایان برنامه هفتم، تعداد این مزارع به پنج هزار واحد برسد و طی سه سال آینده حدود ۱۰۰ هزار کشاورز در سراسر کشور به این شبکه متصل شوند.

۵۰۰ درصد رشد تولید؛ نقش تات در امنیت غذایی کشور

در نشست شورای سازمان تات به میزبانی استانداری مازندران نیز، گل‌محمدی با اشاره به افزایش ۵۰۰ درصدی تولیدات کشاورزی کشور از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی، سازمان تات را یکی از ارکان اصلی این دستاورد دانست و اعلام کرد که بیش از ۹۸ درصد هسته اولیه بذور زراعی و ۸۵ درصد منابع ژنتیکی کشور در اختیار این سازمان قرار دارد. وی تأکید کرد که علی‌رغم چالش‌های اقلیمی، هیچ کمبودی در تولیدات کشاورزی کشور وجود ندارد.

افزایش تولید و کاهش مهاجرت؛ اهداف کلان کشاورزی نوین

در این نشست همچنین بر نقش استان‌های شمالی در جبران بخشی از چالش‌های تولید کشور تأکید شد و توسعه مزارع الگویی به‌عنوان حلقه اتصال تحقیق، آموزش و عمل، راهکاری مؤثر برای افزایش بهره‌وری، کاهش مهاجرت روستایی و جلوگیری از تغییر کاربری اراضی کشاورزی عنوان شد. بر اساس این رویکرد، هدف‌گذاری افزایش تولید از حدود ۱۳۰ میلیون تن به ۱۶۰ میلیون تن دنبال می‌شود که تحقق آن در گرو توسعه فناوری و انتقال دانش به مزرعه است.

در مجموع، سفر سه‌روزه رئیس سازمان تات به استان‌های گلستان و مازندران، تلاشی در جهت تقویت زیرساخت‌های علمی و ترویجی بخش کشاورزی، توسعه کشت‌های نوین، ارتقای نظام تولید بذر، گسترش مزارع الگویی و تحکیم امنیت غذایی کشور بر پایه دانش بومی و ظرفیت‌های داخلی ارزیابی می‌شود؛ مسیری که با تأکید بر هم‌افزایی میان تحقیق، آموزش، ترویج و تولید، تحقق کشاورزی پایدار و دانش‌بنیان را دنبال می‌کند.

در این سفر، محمودی معاون برنامه‌ریزی و امور اقتصادی، فرجی معاون آموزش و ترویج و محمدپور مشاور معاون وزیر و مسئول امور مؤسسات و مراکز ملی و استانی، گل‌محمدی را همراهی کردند.