برای پایداری تولید و جایگاه جهانی پسته ایران برنامه‌ریزی شود/ سهم 21 درصدی ایران از تولید پسته جهانی

رضا صداقت در گفت‌وگو با خبرنگار ایانا با اشاره به آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۴۰۲،  اظهار داشت: ۲۵ درصد صادرات پسته ایران به کشورهای مشترک‌ا‌‌لمنافع، ۲۳ درصد به شرق دور، ۲۱ درصد به شبه‌قاره هند، ۱۴ درصد به بازارهای صادرات مجدد مانند امارات و ترکیه، ۸ درصد به خاورمیانه، ۷ درصد به اتحادیه اروپا و ۲ درصد به سایر بازارها اختصاص یافته است.

رئیس پژوهشکده پسته، موسسه تحقیقات باغبانی کشور افزود: در سال ۱۴۰۲، پسته خندان ۷۸ هزار تن (۷۱ درصد سهم بازار)،   مغز پسته طبیعی ۲۰ هزار تن (۱۸ درصد)، پسته دهان بست ۱۰ هزار تن (۹ درصد) و  مغز سبز ۲ هزار  تن (۲ درصد) صادر شد.

وی ادامه داد: بر اساس آمار انجمن پسته ایران، کمیته اجرایی پسته آمریکا و شورای جهانی خشکبار در سال محصولی ۱۴۰۴ـ۱۴۰۳، تولید جهانی پسته ۹۳۶ هزار تن پیش‌بینی شده که آمریکا با ۴۲۴ هزار تن (۴۶ درصد)، ترکیه با ۲۷۷ هزار تن (۳۰ درصد) و ایران با ۱۹۰ هزار تن (۲۱ درصد) در رتبه‌های اول تا سوم قرار دارند.

روند جایگاه ایران در تولید و صادرات پسته

رییس پژوهشکده پسته با بیان این‌که در دهه ۸۰ ایران رتبه نخست تولید پسته در جهان را داشت اما از اوایل دهه ۹۰ آمریکا به جایگاه اول رسید و ایران در رتبه دوم قرار گرفت؛ افزود: در برخی سال‌ها نیز ترکیه از ایران پیشی گرفت، اما میانگین تولید سالیانه نشان می دهد ایران هنوز  رتبه دوم خود را حفظ کرده است.

بحران آب، تغییرات اقلیمی و هزینه بالای تولید

صداقت با تأکید بر اینکه کاهش کمیت آب، افزایش شوری و افت کیفیت منابع آبی مشکلات جدی برای باغداران ایجاد کرده است؛ تصریح کرد: تغییرات اقلیمی شدید، سرمازدگی و گرمازدگی نیز خسارت‌های بیشتری به پسته‌کاران وارد کرده است.

وی با بیان این‌که هزینه بالای تولید و افزایش بهای تمام‌شده محصول، نقدینگی باغداران را کاهش داده و توجیه اقتصادی تولید پسته را برای بسیاری از آنان دشوار کرده است؛ افزود: بهره‌وری پایین آب و عملکرد هکتار کم، کیفیت پایین نهاده‌ها، قیمت بالای کود و سم و مشکلات بازار فروش داخلی و صادراتی از دیگر چالش‌های مهم این بخش است.

اقدامات پژوهشی در زمینه آفات، بیماریها و کم‌آ‌بی

رییس پژوهشکده پسته اظهار داشت: این پژوهشکده در زمینه مقابله با آفات کلیدی پسته مانند پسیل، بررسی و تأیید یا رد سموم جدید معرفی شده، پیش‌آ‌گاهی و اطلاع‌رسانی به باغداران اقدامات مؤثری انجام داده است.

وی افزود: در حوزه کم آبی، تحقیقات خوبی در زمینه روش‌های کاهش مصرف آب، افزایش بهره وری آب، آبیاری قطره ای و زیرسطحی، استفاده از خاک‌پوش‌ها برای کاهش تبخیر سطحی، و روش‌های مدیریتی مانند آبیاری یک‌درمیان، کاهش نوار آبیاری و قطع آبیاری در زمان های خاص صورت گرفته که نتایج آن به کارشناسان و کشاورزان آموزش داده شده است.

معرفی پایه‌ها و ارقام جدید پسته

صداقت با بیان این‌که در سال‌های گذشته چهار پایه و هیبرید متحمل به شوری بالای ۱۲ دسی‌زیمنس بر متر و چهار پایه و هیبرید متحمل به خشکی توسط پژوهشکده پسته معرفی شده‌ است؛ خاطر نشان کرد: همچنین ارقام امیدبخشی مانند امیر، بهار، کویر، امید و F224 شناسایی شده‌ که با تکمیل تحقیقات، در سطح وسیع توصیه و ترویج خواهند شد.

صنایع فرآوری و ارزش افزوده پسته

رئیس پژوهشکده پسته با اشاره به فعال بودن پایانه‌های مدرن پسته در کشور، توضیح داد: اما برخی باغداران به دلیل خرده مالکی یا فاصله زیاد از این واحدها و برخی دلایل دیگر، همچنان به روش‌های سنتی فرآوری روی می‌آورند؛ با این حال محصول پسته ایران سالم و بهداشتی بوده و در بازارهای جهانی استانداردهای لازم را کسب می‌کند.

وی تأکید کرد: در زمینه ارزش افزوده، بیشتر پسته به صورت خام و فله صادر می‌شود و لازم است با توسعه صنایع بسته‌بندی و محصولات جانبی، سهم بیشتری از ارزش افزوده نصیب کشور شود.

توسعه کشت پسته در مناطق جدید

صداقت با بیان این‌که کشت پسته به بیش از ۲۷ تا ۲۸ استان کشور گسترش یافته و از مناطق مرکزی  به غرب کشور کشیده شده است؛ افزود: اما ضروری است توسعه کشت بر اساس ظرفیت منابع پایه آب و خاک، شرایط اقلیمی هر منطقه، مزیت نسبی تولید و پایداری محیط زیست مدیریت شود تا از تکرار مشکلات مانند آنچه امروز در استان‌های قدیمی پسته‌کاری دیده می شود، جلوگیری شود.

توصیه‌ها برای پایداری تولید و حفظ جایگاه جهانی

رییس پژوهشکده پسته با تأکید بر این‌ که مدیریت بهینه مصرف و افزایش بهره‌وری آب، مدیریت هزینه‌های تولید، رعایت الگوی کشت و استانداردهای جهانی کیفیت و سلامت محصول ضروری است؛ گفت: همچنین باغداران باید از توصیه های علمی و کارشناسی استفاده کنند تا هزینه‌های غیرضروری کاهش یافته و در نهایت توان رقابتی ایران در بازار جهانی تولید و صادرات حفظ و یا تقویت شود.

خبرنگار: شهرزاد مسعودی