ضرورت مدیریت پسماندهای کشاورزی در راستای توسعه کشاورزی پایدار

به گزارش ایانا سازمان جهادکشاورزی استان، احمد بایبوردی درگفتگو باخبرنگاران با بیان اینکه برآوردهای سازمان بهداشت جهانی حاکی است که نزدیک به سه میلیون مسمومیت ناشی از آفت کش ها در جهان اتفاق می افتد ادامه داد: مصرف سموم دفع آفات و کودهای شیمیایی در مناطق کشاورزی ایران، باعث رشد فزاینده سرطان در این مناطق شده است. وی بابیان اینکه آمارهای موجود بخش کشاورزی درمبحث میزان مصرف کود،بسیار نگران کننده و سالانه حدود 5/4 میلیون تن اعلام شده افزود: این مواد به دلیل دارا بودن میزان بالایی ازکادمیوم و نیترات، باعث افزایش نرخ سرطان درجامعه می شوند.

بایبوردی با اشاره به اینکه سموم و پسماندهای کشاورزی، خطرناک ترین آلوده کننده های آب و خاک هستند که تا سال ها در محیط باقی می مانند وصدمات جبران ناپذیری به حیات موجود در آن وارد می کنند گفت: از سوی دیگر پساب های بخش کشاورزی، یکی از زیانبارترین منابع آلاینده محیط زیست هستند که به گونه خطرناک بر سلامت محیط و در نتیجه، کیفیت حیات بشر تاثیر می گذارند. نماینده دفترمحیط زیست و توسعه پایدارکشاورزی سازمان با بیان اینکه هر ماده ای که از دید تولیدکننده زائد تلقی و دور ریخته شود، پسماند نامیده شده و نیاز به مدیریت دارد ادامه داد: بر اساس قانون مدیریت پسماند، پسماندها در پنج گروه جای می گیرند و دو جزء پسماند کشاورزی و ویژه، مواردی است که پسماند های کشاورزی را شامل می شود.

وی با بیان اینکه مدیریت بخش پسماندهای کشاورزی، از ضروری ترین مسائلی است که دستگاهای اجرایی بایستی به آن اهتمام ورزند افزود: پسماند ها به هفت زیرطبقه شیلات وآبزیان (درآبزی پروری)، نهاده های کشاورزی(اعم ازسم،کود وبذر)، پسماندهای دامپزشکی، دام و طیور و نوغانداری وجنگلداری، باغبانی، زراعت و صنایع تبدیلی بخش کشاورزی تقسیم شده اند.

بایبوردی با بیان اینکه در کشور ما سالانه میلیون ها دلار صرف واردات موادی مانند انواع اسانسها، مواد رنگی و انواع کاغذ می شود ادامه داد: در حالی که در کشورهای پیشرفته برای تولید این مواد از ضایعات و پسماندهای کشاورزی استفاده می شود، سالانه هزاران تن از منابع تولید این مواد در ایران از بین می رود. استخراج رنگدانه از پسماند محصولات کشاورزی برای تولید رنگهایی که در صنعت و صنایع غذایی کاربرد دارند علاوه بر مزایای اقتصادی و زیست محیطی، سبب صرفه جویی ارزی برای کشور می گردد لذا در این راستا در سازمان جهادکشاورزی استان قدم های موثری برداشته شده است.

وی با اشاره اینکه افزایش سریع جمعیت در دنیا و ایران و افزایش شهرنشینی، اهمیت توجه به غذا را دوچندان ساخته است افزود: دراین راستا تولید بیشتر مواد غذایی خصوصا از منشاء منابع دامی اهمیت قابل توجهی یافته است چرا که تولیدات دامی تامین کننده بخش عمده ای از نیازهای غذایی انسان بوده و معمولا ارزش غذایی بالاتری از منابع گیاهی دارند.

بایبوردی بابیان اینکه بهره برداری بی رویه وغیرصحیح ازمراتع باعث افت کمّی وکاهش کیفیت تولیدات دامی شده و خسارات جبران ناپذیری رابه مراتع کشور وارد مینماید ادامه داد: از سویی افزایش نرخ نهاده های دامی از جمله خوراک دام و طیور باعث عدم سودآوری تولید در برخی از واحدها گشته است چرا که حدود 60 الی70 درصد از مخارج روزمره واحدهای دامداری را هزینه های مربوط به خوراک تشکیل می دهد بنابراین، برای تولید در سطح مورد نیاز، بایستی کمیت و کیفیت جیره را مدنظر قرار داد که یکی از راهکارهای موجود استفاده از پسماندهای کشاورزی، صنایع غذایی و سایر مواد مواد غذایی غیرمعمول ولی قابل مصرف در جیره دام و طیور می باشد. وی بابیان اینکه مزایای استفاده ازپسماندها درجیره دام و طیور از جمله کاهش آلودگی محیط زیست و کاهش هزینه دفع ضایعات و از طرف دیگر، ازدیاد جمعیت و توسعه سطح رفاه عمومی منجر به افزایش پسماندهای غذایی شده که از نظر کمی و کیفی مقدار آن قابل توجه می باشد افزود: عمده پسماندهای غذایی از منازل، رستورانها و هتلها، کارخانجات مواد غذایی و خوراکی و میادین میوه و تره بار تولید می شود لذا معرفی استفاده از پسماندها در خوراک دام و طیور و آبزیان و افزایش آگاهی جامعه دامپروری استان در این خصوص خود می تواند کمک موثری به بخش دام کشور نماید . بایبوردی بابیان اینکه کمبود مواد اولیه خام جنگلی برای استفاده در صنایع چوب وکاغذ موجب شده است تحقیقات گسترده دانشگاهی در زمینه استفاده از پسماندهای محصولات زراعی، انجام شود ادامه داد: نتایج تحقیقات نشان داده است که ضایعات لیگنوسلولزی حاصل از پسماندهای کشاورزی در بسیاری موارد قابلیت استفاده در صنایع چوب و کاغذ را دارا هستند. البته باید در نظر گرفته شود که محصولات نهایی حاصله از پسماندها، ویژگی های فیزیکی و مکانیکی در حد استاندارد را حفظ کنند.

وی با بیان اینکه درحال حاضر در ایران با استفاده از پسماندهای کشاورزی مانند باگاس، ساقه‌پنبه و در مقیاس صنعتی، تخته خرده چوب تولید می‌گردد و در سطح آزمایشگاهی پسماندهای محصولات زراعی از جنبه های زیادی ازجمله اقتصادی، تکنولوژیکی و جغرافیایی قابل بررسی هستند افزود: با این حال شناسایی و معرفی منابع لیگنوسلولزی جدید به واحدهای صنایع چوب و کاغذ نیازمند بررسی و تحقیقات جامع بر روی ماده اولیه و همچنین بررسی میزان تولید سالانه این محصولات می‌باشد و از نظر تکنولوژیکی، تولید این محصولات شرایط ساخت خاص خود را دارند، بطوریکه ساخت انواع صفحات فشرده و کاغذ از پسماند محصولات زراعی با اعمال تغییرات مختصری در شرایط و فرایند تولید مشابه با محصولاتی است که در تولیدشان از چوب به عنوان ماده اولیه استفاده می‌شود، البته گاهی هم در تولید محصولاتی که از این مواد به عنوان ماده اولیه استفاده می‌کنند به دستگاه های جدید، نیاز می باشد تا محصولات حاصل از آنها ویژگی‌های فیزیکی و مکانیکی مورد نظر را دارا باشد. نماینده دفترمحیط زیست وتوسعه پایدارکشاورزی سازمان با بیان اینکه در بسیاری از موارد کشاورزان ترجیح می دهند که بقایای گیاهی در مزرعه باقی بماند که اینکار دارای یک سری مزایا و معایبی می باشد افزود: از منافع این کار می توان به تولید گیاه خاک (هوموس) که در اثر باقیماندن گیاهان درخاک به مرور زمان و با طی شدن فرآیند پوسیدگی حاصل می شود، نام برد؛ این عمل به غنی شدن خاک کشاورزی کمک می کند.

درحال حاضر قیمت هرکیلوگرم گیاه خاک دربازار داخلی80 تا100 تومان است ازطرف دیگر بامدیریت بقایای گیاهی باعث حفظ وذخیره رطوبت خاک شده وهمزمان باعث افزایش محسوس حاصلخیزی خاک می گردند. وی با اشاره به اینکه متوسط علوفه باقیمانده در سطح مزارع غلات و ذرت در هر هکتار بین 5 تا ۱۰ تن می باشد و پس از تبدیل این میزان علوفه به گیاه خاک ارزش آن معادل۱۵۰ تا ۸۰۰ هزار تومان می شود که این امر موجب کاهش مصرف انواع کودهای شیمیایی می گردد ادامه داد: از طرف دیگر وجود بقایای غلات برداشت شده در خاک موجب حفظ و جذب آب و مواد غذایی در خاک شده و منافذ خاک را افزایش می دهد و تبدیل آنها به مواد آلی در خاک موجب افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی خاک می شود. بایبوردی با بیان اینکه وجود بقایای گیاهی همچنین در کنار بهبود خواص فیزیکی خاک مانع ازفرسایش خاک شده وبه این ترتیب خاک با ارزش زراعی در اراضی کشاورزی حفظ می شود افزود: بنابراین وجود این بقایای گیاهی در مزارع موجب افزایش تولید محصولات کشاورزی وکاهش هزینه ها و در نهایت بهره وری بیشتر در بخش کشاورزی می‌شود و ازمعایب وجود بقایای گیاهی غلات در اراضی کشاورزی، بوجود آمدن یک اکوسیستم زراعی یا کشاورزییک اکوسیستم مصنوعی و انسان ساخت است در محیط حالت طبیعی نداشته و منجر به جلب آفات می شود .

نماینده دفترمحیط زیست و توسعه پایدارکشاورزی سازمان بابیان اینکه مدیریت بقایا وپسماندهای گیاهی باشرایط بهتری نسبت به گذشته روبه رواست چراکه این نوع پسماند از 10میلیون تن به زیر 1.5میلیون تن رسیده است که امیدواریم در آینده این میزان به صفر برسد افزود: امروز کار تبدیل پسماند به کود توسط خیلی از کشاورزان انجام می شود و دراین راستا سازمان جهادکشاورزی قدمهای موثری در این راستا برداشته و با تشکیل کلاسها وکارگاههای آموزشی مخصوصا درحیطه زنان روستایی امکان تولید کمپوست و ورمی کمپوست را از پسماندهای کشاورزی فراهم نموده است.

وی با بیان اینکه این حرکت گام با ارزشی است که قابلیت اجرا در تمامی روستاها را داشته و علاوه بر افزایش روند اشتغال زایی می تواند تاثیر مهمی در مدیریت پسماندها در روستاها داشته باشد افزود: اینکار همچنین زمینه تولید محصولات سالم تر و تامین امنیت غذایی را که وظیفه اصلی بخش کشاورزی است تامین می نماید. بایبوردی با بیان اینکه ساماندهی پسماندهای دامپزشکی درپی شناسایی انواع پسماندهای این حوزه در حال انجام بوده و در رده بخش های تخصصی این حوزه قرار است بتوانیم این شناسایی را در تمام کلینیک های دامپزشکی و عفونی اجرایی کنیم افزود: طرح جامع مدیریت پسماند فرصت خوبی در اختیار بخش کشاورزی و تمام بخش های دیگر می گذارد که بتوانیم ساماندهی اصولی در مدیریت پسماند به انجام رسانیم.