باغ‌ها چگونه زمین بایر می‌شوند؟/خروج شهریار از قطب کشاورزی و دامپروری

باغ‌های سرسبز شهریار زمانی به ریه‌های شهر شهرت داشتند ولی امروز این ریه ها جایش را به خانه های ویلایی داده واین رفتار باعث نابودی 8 هزار هکتار از باغ‌های شهریار شده و معلوم نیست در سال‌های آینده چه اتفاقات دیگری برای این اراضی بیفتد.

نبود آب تنها دلیل از بین رفتن باغ‌های شهریار نیست. بالارفتن ارزش زمین و تلاش برخی برای تخریب باغ و بهره‌برداری از زمین‌ها به عنوان ملکی برای فروش، باعث ویرانی بخش زیادی از باغ‌های شهرستان شهریار شده است، به زبان دیگر مردم درختان را قطع می‌کنند تا به پول‌های کاغذی برسند.

در گذشته بیش از 50درصد قارچ کشور از ملارد تامین می‌شد که جنبه صادراتی داشت که حالا دیگر عرصه برای تولید و صادرات این محصول محدود شده است.

به گزارش خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران؛ شهرستان شهریار با یک میلیون و ۲۰۰ هزار نفر اولین کلانشهر استان تهران است که در ۴۵ کیلومتری غرب استان تهران واقع شده شهرســـتانی که با داشتن ۱۸ هزار هکتار اراضی کشاورزی و باغی همچنان با کمبود شدید آب روبه‌رو است.

شهریار قطب تولید سبزی و صیفی جات استان تهران که رتبه اول تولید میوه‌های سردرختی را داشت و نزدیک به نیمی از قارچ کشور نیز در این شهرستان تولید می‌شد این روزها به زمین‌های بایر تبدیل شده است.

در سال‌های اخیر شهریار با نرخ رشد ۸/۷ درصد جمعیت و مهاجرت‌های بی‌رویه مواجه بوده است، از این رو از اراضی کشاورزی و باغی کاسته و به سکونتگاه‌ها اضافه شده ، چرا که ارزش و قیمت زمین بالا‌تر از درآمد کشاورزان است، در نتیجه باغداران دیگر راغب به ادامه فعالیت نیستند، زیرا با فروش زمین سود بیشتری نصیب‌شان می‌شود.

افزایش فعالیت واحدهای صنعتی و کارگاهی و خدماتی به‌دلیل رشد جمعیت منطقه منجر به تخریب باغ‌ها و اراضی کشاورزی شده است.

باتوجه به مشکل خشکی و کمبود منابع آب برای آبیاری اراضی کشاورزی و باغات در این شهرستان، استفاده از فن‌آوری و امکانات جدید در سیراب کردن اراضی باغی و زراعی نیز عملا برای این باغداران که انگیزه‌ای برای ادامه ندارند بی‌معنی به نظر می‌رسد.

در سالهای اخیر شهرستان شهریار از نظر کشت و زرع و تولید محصول رتبه دوم در سطح کشور را به خود اختصاص داده بود، زیرا محصولات چهار فصلی داشت و روزی قطب تولید سبزی و صیفی استان تهران محسوب می‌شد. بیش از 50درصد قارچ کشور از ملارد تامین می‌شد که جنبه صادراتی داشت که حالا دیگر در این عرصه بسیار محدود است. اراضی کشاورزی شهریار 33‌هزار و 375 هکتار بود که از این اراضی 19 هزار و 375 هکتار باغ وبقیه آن زمین زراعی و گلخانه را تشکیل می‌داد.

دیگر آب سد طالقان به این شهرستان اختصاص پیدا نمی‌کندوشهریار عملا با کمبود آب مواجه شده است.

مسئولان امور آب تهران اختصاص آب از کانال محمدیه رباط ‌کریم به این شهرستان را جایگزین انتقال آب از سد طالقان می‌دانند. اما انتقال آب کانال محمدیه به شهریار نمی‌تواند جایگزین آب‌های سد طالقان شود. اما با وجود تاکید مردم و مسئولان شهریار در بخش کمبود آب شرب و کشاورزی این شهرستان و اعلام مکرر این معضل، پس از گذشت بیش از سه سال از افتتاح سد طالقان، هم‌‌اکنون کمبود آب در بخش شرب و کشاورزی در این شهرستان شدت یافته و به بحران تبدیل شده است.

آب‌ها به کجا جاری شدند؟

با جاری شدن آب‌های سطحی در این شهرستان، بیشتر آب مصرفی در بخش شرب و کشاورزی از سفره‌های زیرزمینی تامین می‌شود و در حال حاضر کمبود آب باعث فرونشست بیش از حد این سفره‌ها نیز شده است و شهریار با بحران فرونشست سفره‌های زیرزمینی و کمبود آب مواجه شده است.

از آنجایی‌که انتقال آب کانال محمدیه به شهریار جایگزین آب‌های سد طالقان نیست، مسئولان این استان خواستار کانال آبی از سد طالقان به این شهرستان شدند، چون کلنگ این سد و انتقال بخشی از حق آبه به نام شهرستان‌های شهریار و رباط‌کریم زده شده است چرا که کانال محمدیه کانالی بود که شهرهای صباشهر و شاهدشهر را در بخش کشاورزی درخصوص کمبود آب پوشش می‌داد و آب مورد نیاز این بخش را تامین می‌کرد.

راه‌هایی برای نجات باغات

«طرح تغذیه دشت شهریار» از طرح‌های مورد بحث و علاج بخش کشاورزی شهریار است. این طرح از زمین‌های روستای هفت‌جوی آغاز شده است. در راستای اجرای این طرح حوضچه بزرگی در بستر رودخانه ایجاد می‌شود که آب‌های هدررفته گذشته را ساماندهی می‌کند. این طرح می‌تواند تا حدودی رفع کننده مشکل کم‌آبی در بخش کشاورزی باشد. از جمله اقدامات شاخص که به‌منظور استفاده بهینه منابع محدود آبی شهرستان انجام شده، تغییر شیوه آبیاری سنتی به قطره‌ای و آبیاری تحت فشار است که نقش بسزایی در کاهش مصرف آب دارد.

قرار است اراضی باغی و زراعی شهرستان شهریار به آبیاری تحت فشار مجهز شود که امید می‌رود هرچه سریع‌تر به بهره‌برداری برسد و زمینه‌های رفاه کشاورزان را فراهم کند. مسئولان امر باید با بر طرف کردن مشکلات و معضلات این شهرستان، نگذارند که بخش‌های مختلف بخصوص کشاورزی از بین برود و با تغییر کاربری اراضی کشاورزی، ساخت و سازهای غیرمجاز در شهرستان رونق یابد.

باغ‌های خشک شده

مهدی صالحی، مدیر جهاد کشاورزی شهریار در تشریح میزان تخریب باغ‌ها و اراضی کشاورزی شهرستان گفته است: در ۲۵ سال گذشته هشت‌هزار هکتار از بهترین باغ‌های شهریار در مرغوب‌ترین اراضی خشک شده و به سکونتگاه‌، واحدهای صنعتی و کارگاهی تبدیل شد که می‌توان برای آن دلایل متعددی برشمرد. صالحی ادامه می‌دهد: همچنین اکنون سه هزار هکتار اراضی کشاورزی به صورت بایر در شهریار وجود دارد که در گذشته محل کشاورزی بوده است. به گفته این مسئول، کمبود و بحران آب آشامیدنی و کشاورزی در منطقه شهریار بسیار جدی است و به نظر می‌رسد یکی از راه‌های نجات کشاورزی شهریار در کنار سایر عوامل موثر تغییر شیوه آبیاری سنتی به آبیاری قطره‌ای و مدرن است. صالحی اضافه کرده است: «به ازای هر کیلوگرم میوه سردرختی به‌طور متوسط یک متر مکعب آب صرف می‌شود که طبق استانداردهای موجود باید میزان آب به ۵۰۰ لیتر کاهش یابد.» وی گفته است: «برای نجات کشاورزی و باغداری شهریار باید راندمان مصرف آب را ارتقا دهیم و برای این کار باید پوشش آنها را از مبدأ تا مقصد لوله‌گذاری وکانال کشی کرد. همچنین باید شیوه آبیاری را تغییر داد.»

بحران کم‌آبی شرب و کشاورزی

فرماندار شهریار احمدعلی عرفان‌منش نیز در این‌باره گفته است: «هم‌اکنون بحران کم‌آبی در بخش‌های شرب و کشاورزی، گریبا‌نگیر مردم و کشاورزان شده و آنها را با مشکلات عدیده‌ای مواجه کرده است.» وی گفت: «حفاظت جدی از منابع آبی موجود شهرستان، طرح مقابله با چاه‌های غیرمجاز و شرکت‌های حفار متخلف همچنین جلوگیری از آلودگی آب و خاک شهرستان از دیگر مصوبات و تاکیدات شورای حفاظت از منابع آب شهرستان است. سفره‌های آب زیرزمینی شهریار دچار فقر شده‌اند و در حال حاضر باید مسئولان امر به فکر بحران‌های به وجود آمده باشند.»

این روزهای شهریار!

برخی معتقدند که کشاورزی دشوار شده است و همین امر از صرفه آن برای کشاورزان کاسته است. از این رو آنان بیشتر تمایل دارند درختان را قطع کنند و زمین را بفروشند، تا اینکه از زمین حاصلی به دست بیاورند. به‌طور میانگین نیز سالانه ۵ متر کاهش سطح آب‌های زیرزمینی در شهرستان شهریار وجود دارد.