کد خبر: ۵۰۳۸۹
تاریخ انتشار: ۱۲ آذر ۱۳۹۶- ۰۱:۱۷


فاطمه پاسبان
عضو هیأت علمی پژوهشی مؤسسه برنامه‌ریزی، اقتصاد کشاورزی

تغيير اقليم به عنوان يكي از خطرهاي جدي كه توسعه پايدار را در ابعاد مختلف زيست‌محيطي، سلامت انسان، امنيت غذايي، فعاليت‌هاي اقتصادي، منابع طبيعي و ساختارهاي زيربنايي تهديد مي‌كند، مورد توجه کشورها و سازمان‌هاي مختلف قرار گرفته است. تغييرات آب‌وهوايي يا تغيير اقليم يعني هر تغيير مشخص در الگوهاي مورد انتظار براي وضعيت ميانگين آب‌وهوايي که در طولاني‌مدت در يک منطقه خاص يا براي کل اقليم جهاني رخ بدهد. تغيير اقليم نشان‌دهنده تغييرات غيرعادي در اقليم درون اتمسفر زمين و پيامدهاي ناشي از آن در قسمت‌هاي مختلف کره‌زمين است. براي مثال در يخ‌هاي قطبي مدت اين تغييرات از ١٠ سال تا چند ميليون سال تغيير مي‌کند.
 تغيير اقليم پديده‌اي است که در نتيجه فاکتورهايي مانند فرايندهاي ديناميکي زمين يا عوامل بيروني مانند تغييرات در شدت تابش آفتاب يا فعاليت‌هاي انساني رخ مي‌دهد. عوامل خارجي تأثيرگذار بر اقليم را اغلب نيروهاي اقليمي مي‌نامند و شامل فرايندهايي مانند نوسانات در شدت نور خورشيد، انحراف در مسير حرکت زمين و افزايش غلظت گازهاي گلخانه‌اي مي‌شود. بازخوردهاي ناشي از تغيير اقليم متغير است و ممکن است سبب افزايش يا کاهش اين عوامل دروني شود. بسياري از تغييرات دروني در سيستم‌هاي اقليمي با تأخير رخ مي‌دهند. زيرا سيستم اقليمي کره زمين بسيار بزرگ است و به‌کندي حرکت مي‌کند و به ورودي‌ها با تأخير پاسخ مي‌دهد. براي مثال يک سال خشک‌سالي تنها سبب کاهش آرام سطح درياچه‌ها يا خشک‌شدن حاشيه زمين‌هاي هموار مي‌شود. در سال‌هاي بعدي اين شرايط ممکن است به کاهش بارش و احتمالا به يک سال خشک‌تر ديگر منجر ‌شود. وقتي نقطه بحراني فرا مي‌رسد، کل سيستم ممکن است به صورت ديگر تغيير کند و اين حالت در هر صورت به توقف بارش منجر مي‌شود.
اين نمونه از تغيير اقليم سريع و برگشت‌پذير است که به صورت تأخيري رخ مي‌دهد. در حال حاضر، در مقوله سياست محيطي، اصطلاح «تغيير اقليم» اغلب تنها به تغييرات جاري در اقليم جديد اشاره مي‌کند، از جمله بالارفتن سطح متوسط دماي سطح (زمين) که به عنوان گرم‌شدن زمين  شناخته مي‌شود. در برخي موارد، اين عبارت با فرض رابطه علت و معلولي بشري نيز به کار مي‌رود، همچنان که در کنوانسيون چارچوب تغيير اقليمي سازمان ملل UNFCCC استفاده شده‌ است. کنوانسيون UNFCCC اصطلاح «نوسان‌پذيري اقليمي» را براي تغييراتي به کار مي‌برد که منشأ غيرانساني داشته باشند.
اگرچه بخش‌هاي مختلف اقتصادي اعم از کشاورزي، جنگلداري، آب، صنعت، گردشگري، انرژي و حتي بازارهاي مالي و بيمه از تغييرات اقليم متأثرند اما در اين ميان بخش کشاورزي وابسته‌ترين بخش به اقليم است و اقليم تعيين‌کننده اصلي مکان، منابع توليد و بهره‌وري فعاليت‌هاي بخش کشاورزي است (صفدرحسيني و ديگران ١٣٩٢). بخش کشاورزي از اين جهت که  سهم قابل توجهي در اقتصاد کشورهاي در حال توسعه دارد و از ارتباطات پسين و پيشين گسترده‌اي با ديگر بخش‌هاي اقتصادي برخوردار است، از دو جنبه در بحث اقليم مورد توجه قرار مي‌گيرد: ١) بخش کشاورزي يکي از منابع توليدکننده گازهاي گلخانه‌اي است.

٢) خود از طريق جنگل و مرتع مي‌تواند کنترل‌کننده و کاهش‌دهنده گازهاي گلخانه‌اي باشد. مجموعه اين ويژگي‌هاي بخش کشاورزي باعث شده که در تحقيقات و مطالعات جهاني مورد توجه خاصي قرار گيرد. شواهد موجود نشان مي‌دهد تغيير جهاني اقليم بسياري از متغيرهاي اقليمي کشاورزي ايران را در چند دهه آينده تحت تأثير قرار خواهد داد. خاکي و ديگران (١٣٩٥) تحقيق عملکرد گندم، ذرت، نخود و چغندرقند را به‌عنوان چهار گونه مهم زراعي در شرايط اقليمي سال ۲۰۵۰ ميلادي با مقادير فعلي مقايسه كرده و تغييرات آنها را مورد ارزيابي داده‌‌اند.
نتايج نشان داد که ميانگين عملکرد گندم، ذرت، نخود و چغندر در سال هدف در مناطق مختلف کشور به‌ترتيب ۶/۱۸، ۱/۱۹، ۶/۶ و ۲۰ درصد کاهش خواهد يافت. اين کاهش عمدتا به دليل افزايش دما بوده و افزايش غلظت دي‌اکسيدکربن تنها حدود ۶/۵ درصد از اثرات منفي دماي بالا را جبران مي‌کند.
عملکرد گياهان تحت بررسي به‌ازاي هر يك درجه سانتيگراد افزايش دما در کل دوره رشد بين ۹ تا ۱۷ درصد کاهش مي‌يابد. سليمي و ديگران (٢٠٠٩) در پژوهشي خسارت ناشي از خشک‌سالي براي سال‌هاي زراعي ١٣٧٨-٧٩ در دو زيربخش زراعت و باغباني را ١٠هزارو ٨٤٠ ميليارد ريال برآورد کرده‌‌اند که اين رقم حدود ٢٥ درصد ارزش‌افزوده اين زيربخش‌ها را تشکيل مي‌دهد. نتايج تحقيقات نشان مي‌دهد که تغيير اقليم بر بخش کشاورزي تأثير داشته و نيازمند مديريت هوشمندانه براي مقابله با زيان‌هاي آن است. آموزه‌هاي ساير کشورهاي جهان مي‌تواند درس‌هايي براي مديريت مناسب  براي ما داشته باشد.

ارسال به دوستان
نسخه چاپی
عناوین مرتبط
نام:
ایمیل:
* نظر: